Tổng thống Donald Trump tối thứ Hai 19/10 nói rằng nếu Canada trở thành tiểu bang thứ 51 của Hoa Kỳ, người dân nước này sẽ được giữ môn khúc côn cầu trên băng và được dùng bài quốc ca “O Canada” làm bài ca của tiểu bang, trong bài phát biểu tại Heartland Credit Union Arena ở Park City, ngoại ô Wichita, nhằm vận động cho Thượng nghị sĩ Cộng hòa Roger Marshall của Kansas.
Marshall đang đối đầu ứng viên Dân chủ Adam Hamilton, mục sư của nhà thờ lớn nhất tiểu bang, trong cuộc đua giành ghế Thượng viện tại một tiểu bang từng dành cho ông Trump 57% số phiếu cách đây hai năm.
Khi chuyển sang chuyện Canada, ông Trump nói nước láng giềng phương bắc “đã lợi dụng chúng ta suốt bao nhiêu năm” và giờ đây Hoa Kỳ đã kiểm soát được tình hình. “Chúng ta cần xe hơi của họ để làm gì?”, ông hỏi đám đông.
“Nhưng tôi thật sự thích quốc ca của họ, và tôi đã hứa với họ rằng nếu họ trở thành tiểu bang thứ 51, tôi sẽ để các bạn giữ môn khúc côn cầu trên băng, và tôi sẽ để các bạn giữ quốc ca O Canada của các bạn”, ông nói. “Tôi thích bài đó, vậy nên họ có thể giữ nó làm bài ca của tiểu bang.”
Tổng thống Trump nói về Canada tại cuộc vận động ở Park City, Kansas.
Ngay sau đó, Tổng thống nói thêm “Không, chúng ta chỉ đùa thôi, chúng ta đang vui vẻ mà”, rồi quay lại chuyện thương mại với giọng dứt khoát hơn. “Nhưng họ thật sự đã chơi xấu chúng ta, và họ sẽ không làm vậy nữa. Họ nói, hãy làm một thỏa thuận”, ông nói.
Theo ông Trump, Canada làm 95% việc kinh doanh của họ với Hoa Kỳ trong khi Hoa Kỳ làm rất ít với Canada, và Washington mất 90 tỷ đô la mỗi năm, một con số mà ông gọi là “hơi quá nhiều cho đặc ân được thấy người ta sống qua thời tiết rất lạnh”. Ông cũng nhắc tới đường biên giới giữa hai nước, nói rằng nó được vạch từ nhiều năm trước bởi “một gã nào đó với cây thước, một đường thẳng tắp”.
Trong bài phát biểu, Tổng thống còn nhắc tới hai hãng sản xuất máy bay Boeing và Bombardier, vốn là những trụ cột của nền kinh tế Wichita. Hồi dịp Lễ Lao động, ông Trump đã viết trên mạng xã hội “KHÔNG BÁN BOMBARDIER Ở HOA KỲ NỮA! Sản phẩm của họ không đủ tốt!”, đồng thời nói rằng nếu hãng máy bay lớn nhất Canada muốn có thị trường Mỹ thì “phải xây dựng ở đây và ngừng coi nước Mỹ như một con heo đất”.
Bombardier có hơn 1.200 nhân viên tại trụ sở ở Mỹ đặt tại Wichita, chủ yếu làm công việc quốc phòng, và đang giữ một hợp đồng nhiều năm trị giá gần 465 triệu đô la với Không quân Hoa Kỳ.
Những phát biểu tại Kansas diễn ra giữa lúc cuộc chiến thương mại giữa hai nước đã leo thang kể từ khi các cuộc đàm phán đổ vỡ vào phút chót trong tháng 8. Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick cho biết thỏa thuận đổ vỡ vì những yêu cầu phút chót của phía Canada, trong đó có việc đòi giảm thuế đối với xe tải, còn Ottawa sau đó áp thuế trả đũa lên khoảng 700 mặt hàng của Mỹ.
Tòa Bạch Ốc đáp lại bằng lệnh cấm nhập khẩu nhiều loại đồ uống có cồn, xe gắn máy và bột whey sản xuất tại Canada, có hiệu lực từ ngày 29/9, kèm mức thuế 50% trong thời gian chờ lệnh cấm. Ông Trump cũng dọa tăng gấp đôi thuế ô tô lên 50% từ năm sau và ký sắc lệnh hồi tháng 8 đổi tên hồ Ontario thành “Lake America”.
Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nói hồi cuối tháng 8 rằng ông không nghĩ một nước có thể “ăn miếng trả miếng với một đối thủ lớn hơn mình 13 lần”. Thủ tướng Canada Mark Carney trước đó đã cam kết trả đũa “từng đồng một” và nói rằng hai bên chỉ có thể nói chuyện khi người Mỹ “ngừng làm ảnh chế, ngừng mỉa mai, ngừng tỏ ra cứng rắn và bắt đầu nghiêm túc”.
Cùng ngày ông Trump phát biểu ở Kansas, cử tri Alberta bỏ phiếu quyết định có khởi động tiến trình pháp lý dẫn tới một cuộc trưng cầu dân ý về ly khai trong tương lai hay không, tại tỉnh đang nắm phần lớn trữ lượng dầu đã được chứng minh của Canada. Hơn 1,35 triệu người, tương đương 43% cử tri, đã bỏ phiếu sớm.
Thủ hiến Alberta Danielle Smith phản đối độc lập dù chính bà kêu gọi tổ chức cuộc trưng cầu, và bà dẫn một cuộc thăm dò cho thấy chỉ 22% ủng hộ ly khai, con số bà cho là vẫn quá cao, trong khi ông Carney cảnh báo cuộc bỏ phiếu diễn ra vào “thời điểm tệ nhất có thể”. Một số lãnh đạo phong trào ly khai, trong đó có Jeff Rath, đã ba lần gặp các quan chức Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ tại Washington để thảo luận về tương lai của Alberta.
Dù vậy, đồng chủ tịch nhóm Let Alberta Decide Keith Wilson bác bỏ ý tưởng Alberta trở thành một tiểu bang của Mỹ. “Tôi không có hứng thú thay một ông chủ đang định đoạt tương lai con cái tôi ở Ottawa bằng một ông chủ mới ở Washington”, ông nói.
Cơ quan bầu cử Elections Alberta cho biết kết quả chỉ được công bố sau 10 giờ tối thứ Hai theo giờ địa phương, do hơn 100 điểm bỏ phiếu mở cửa trễ và phải kéo dài thời gian bỏ phiếu.
