Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez hôm thứ Hai 5/10 tuyên bố tổ chức tổng tuyển cử sớm vào ngày 29/11, sau khi Quốc hội bác các sắc lệnh nhà ở của chính phủ hôm thứ Sáu. Cuộc bầu cử lẽ ra diễn ra muộn nhất vào mùa hè năm 2027, nên đây là canh bạc lớn khi Đảng Công nhân Xã hội chủ nghĩa Tây Ban Nha (PSOE) của ông bị bỏ lại trong gần như mọi cuộc thăm dò. Ông thừa nhận chính phủ đã “mắc sai lầm” và kêu gọi cử tri trao cho ông “một đa số cấp tiến lớn hơn nhiều” trong Quốc hội.
Các sắc lệnh này nhằm bảo vệ người thuê nhà, được soạn sau làn sóng biểu tình bùng lên khi cụ bà 87 tuổi Maricarmen Abascal bị đuổi khỏi nhà ở Madrid sau khi tiền thuê bị nâng từ 500 euro lên 2.650 euro. Đảng ly khai Catalonia Junts per Catalunya đã bỏ phiếu chống cùng Đảng Nhân dân (PP) trung hữu và đảng cực hữu Vox. Chính phủ còn chịu sức ép từ cuộc khủng hoảng di cư ở Ceuta, nơi hơn 80.000 người vượt biên từ Morocco.
Các cuộc thăm dò cho thấy kịch bản khả dĩ nhất là chính phủ do PP dẫn dắt với sự hậu thuẫn của Vox, điều sẽ đưa một đảng cực hữu vào chính quyền trung ương lần đầu tiên kể từ khi Tây Ban Nha trở lại dân chủ sau thời nhà độc tài Francisco Franco. Cuộc thăm dò của Sigma Dos thực hiện từ 22/9 đến 1/10 cho PP 32,6% và 140 ghế, PSOE 25,6% và 103 ghế, Vox 18,3% và 63 ghế, tức cánh hữu có 203 ghế, vượt mức đa số 176 trên 350 ghế.
Thăm dò của 40dB cho PP 31,6%, PSOE 27,4% và Vox 18,4%, còn SocioMétrica cho PP và Vox tổng cộng 205 ghế. Ngoại lệ duy nhất là cơ quan thăm dò nhà nước CIS, với kết quả tháng 9 đặt PSOE đứng đầu ở mức 31%, trước PP 25,5% và Vox 16,6%.
Bảng trung bình tháng 10 của Colmena de Datos ghi PSOE ở mức 25,7%, thấp nhất trong nhiệm kỳ, còn Vox lên 18,2%, mức cao nhất của đảng này. Sumar là liên minh cánh tả đối tác nhỏ trong chính phủ và chỉ còn 6,3%, trong khi Podemos đạt 3,5%. Các số liệu này đều được thu thập trước làn sóng biểu tình nhà ở.
Năm 2023, PP giành 137 ghế so với 121 ghế của PSOE, nhưng ông Sánchez vẫn giữ ghế thủ tướng nhờ liên minh với các đảng nhỏ, đổi bằng lời hứa ân xá gây tranh cãi cho các lãnh đạo ly khai Catalonia. Việc ông từ chối yêu cầu của Mỹ nâng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP đã khiến Tổng thống Donald Trump phật ý.
Ông Sánchez lên nắm quyền năm 2018 sau khi lật đổ chính phủ Mariano Rajoy giữa các bê bối tham nhũng của PP, nhưng nay chính những người thân cận nhất của ông lại vướng vòng lao lý. Ngày 22/6, Tòa án Tối cao kết án cựu Bộ trưởng Giao thông kiêm cựu Bí thư Tổ chức PSOE José Luis Ábalos 24 năm 3 tháng tù và cựu cố vấn Koldo García 19 năm 8 tháng tù, trong vụ nhận lại quả từ các hợp đồng mua khẩu trang thời đại dịch.
Người kế nhiệm Ábalos là Santos Cerdán, từng là cánh tay phải của ông Sánchez. Cerdán đang chờ xét xử với các cáo buộc nhận hối lộ, tham gia tổ chức tội phạm và lạm dụng ảnh hưởng, và hồi tháng 7 cơ quan điều tra được phép rà soát tài khoản ngân hàng của vợ, con gái, chị em gái và anh em rể ông. Tháng 5, cảnh sát khám xét trụ sở PSOE ở Madrid trong cuộc điều tra cáo buộc đảng viên Leire Díez được trả tiền để tung thông tin sai lệch nhằm cản trở các vụ án nhắm vào đảng, và bà phủ nhận.
Vợ ông Sánchez là Begoña Gómez sẽ ra trước bồi thẩm đoàn với cáo buộc lạm dụng ảnh hưởng và biển thủ công quỹ, sau khi thẩm phán Juan Carlos Peinado mở phiên xét xử ngày 21/9. Công tố viên đề nghị tuyên trắng án, trong khi nhóm Hazte Oír đòi 13 năm tù, còn bà Gómez phủ nhận mọi cáo buộc.
Ngày 14/7, em trai ông là David Sánchez bị Tòa án tỉnh Badajoz cấm giữ chức vụ công 9 năm vì tội lạm quyền hành chính, liên quan một vị trí văn hóa mà tòa cho là được tạo ra “may đo” cho ông. Ông không phải ngồi tù và sẽ kháng cáo.
Tháng 11/2025, cựu Tổng Chưởng lý Álvaro García Ortiz bị kết tội làm rò rỉ thông tin mật về vụ thuế của bạn đời Chủ tịch vùng Madrid Isabel Díaz Ayuso và bị cấm giữ chức hai năm. Tháng 5 năm nay, cựu Thủ tướng José Luis Rodríguez Zapatero bị điều tra vì bị cáo buộc cầm đầu một mạng lưới lạm dụng ảnh hưởng có khách hàng là hãng bay Plus Ultra, nơi nhận khoản cứu trợ 53 triệu euro, và ông phủ nhận. Bản thân ông Sánchez chưa bị nêu tên trong vụ nào và gọi các vụ việc là “cỗ máy bôi nhọ”.
Lãnh đạo PP Alberto Núñez Feijóo gọi cuộc bầu cử là lựa chọn giữa “tham nhũng hay liêm chính, suy tàn hay thịnh vượng”. Lãnh đạo Vox Santiago Abascal hoan nghênh quyết định nhưng cảnh báo kết quả “rất khó lường”, vì năm 2023 các cuộc thăm dò cũng nói như vậy trước khi ông Sánchez gom đủ đa số. Sumar cùng ba đảng cánh tả khác đã lập liên minh mới Frente Amplio và sẽ công bố ứng viên đứng đầu danh sách vào ngày 17/10.