Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm thứ Tư tuyên bố phương Tây đang đứng trước một bước ngoặt khi phát biểu tại đồi Pnyx ở Athens, Hy Lạp, với Đền Parthenon trên đồi Acropolis làm phông nền. Ông kêu gọi châu Âu cùng Mỹ đối phó với những mối đe dọa của thời đại trong bài diễn văn kéo dài gần 30 phút, trước khoảng 250 khách mời.
Khi ánh nắng cuối ngày phủ lên Đền Parthenon, ông Rubio nói rằng “chúng ta đang ở một bước ngoặt, bước ngoặt trong lịch sử của đất nước tôi và của toàn bộ nền văn minh chúng ta”. Ông cho rằng các mối đe dọa hiện nay “có thật không kém gì trên sân khấu kịch tính của thời cổ đại” và kêu gọi châu Âu “thức dậy sau giấc ngủ dài”. Ông tự giới thiệu là chắt của những người định cư từ Tây Ban Nha đến Tân Thế giới và nói nước Mỹ mang một món nợ mà “không khoảng thời gian nào, không khoảng cách nào có thể xóa bỏ”.
Theo ông, Athens là nơi những nét làm nên phương Tây lần đầu xuất hiện đầy đủ, như tính cá nhân mạnh mẽ, tham vọng không ngừng và khát vọng khám phá. Ông cho rằng nhiều hệ tư tưởng ngày nay hướng tới “một thế giới an toàn tuyệt đối, một thế giới không có rủi ro hay thất bại”, nơi những điều xuất chúng nhất bị giữ làm con tin cho cái tầm thường.
Ông nói khi niềm tin của phương Tây lung lay, các đối thủ ngày càng quyết đoán hơn, và thế giới giờ đây lại có chiến tranh cùng cạnh tranh giữa các cường quốc. “Chủ nghĩa dân tộc đã trở thành một từ bẩn thỉu, và thế là chúng ta phá đổ các tượng đài, lên án chính lịch sử của mình”, ông nói, cho rằng phương Tây còn “mở cửa biên giới” và để quân đội suy yếu.
Ông Rubio nhắc đến Iran khi nói về những đối thủ của phương Tây, cụ thể là “những kẻ cuồng tín như các giáo sĩ cực đoan của Iran”, nơi tôn vinh những kẻ đánh bom liều chết là trẻ em như anh hùng dân tộc. Ông nói anh hùng phương Tây sẵn sàng chết vì chính nghĩa nhưng không tôn thờ cái chết, và nhắc tới khủng bố như một trong những mối đe dọa lớn nhất vào đúng ngày kỷ niệm lần thứ ba vụ thảm sát ngày 7/10 của Hamas tại Israel.
“Dưới thời Tổng thống Trump, nước Mỹ đã lựa chọn”, ông Rubio nói, và đó là “theo đuổi sức mạnh quốc gia không áy náy”. Theo ông, nước Mỹ sẽ giành lại quyền kiểm soát các chuỗi cung ứng trọng yếu, tái công nghiệp hóa nền kinh tế, xây dựng lại quốc phòng và giành vị thế dẫn đầu về các công nghệ và ngành công nghiệp của tương lai. Ông cho rằng thập kỷ tới sẽ viết nên câu chuyện của thế kỷ tới, và phương Tây sẽ giữ vị trí đứng đầu thế giới hoặc rơi vào suy tàn tùy theo lựa chọn hiện nay.
Ông Rubio nói người Hy Lạp cổ đại hiểu rằng quyền lực đòi hỏi uy tín về việc sẵn sàng sử dụng nó, đó là cách hiểu cổ điển về chính trị mà chính quyền Trump hy vọng khôi phục. Ông viện dẫn thỏa thuận Greenland do ông góp phần môi giới hồi tháng trước, với nhận định rằng thỏa thuận sẽ “định hình lại Bắc Cực và củng cố an ninh của toàn NATO”.
Ông cho biết đã thấy dấu hiệu châu Âu bắt đầu thay đổi, với hy vọng đó là khởi đầu của một sự chuyển dịch thế hệ, gồm chi tiêu quốc phòng tăng vọt. Ngoại trưởng Mỹ muốn những đồng minh tự hào về di sản của mình, không bị “trói buộc bởi tội lỗi và xấu hổ”, và không có hứng thú làm người trông coi lịch sự cho sự suy tàn có kiểm soát của phương Tây.
Trong ngày, ông Rubio dự Đối thoại Chiến lược Mỹ và Hy Lạp lần thứ sáu với Ngoại trưởng George Gerapetritis, rồi được Thủ tướng Kyriakos Mitsotakis tiếp đón. Tại cuộc họp báo chung, ông gọi Hy Lạp là “đồng minh NATO mạnh mẽ và mẫu mực” và công bố quan hệ đối tác chống khủng bố mới giữa hai nước.
Khi được hỏi về lập trường của Mỹ trong cuộc chiến với Iran, ông Rubio khẳng định Iran không thể có vũ khí hạt nhân và từ chối nêu mức làm giàu uranium nào Washington có thể chấp nhận. Khi được hỏi về cáo buộc sai phạm nhằm vào Đại sứ Mỹ tại Hy Lạp Kimberly Guilfoyle, ông nói đó không phải nơi để bàn vấn đề này, còn bà Guilfoyle phủ nhận mọi sai phạm.
Trước chuyến thăm, khoảng 1.500 người tập trung phản đối ông Rubio và cuộc chiến ở Iran, hô vang “những kẻ giết người Mỹ”, trong cuộc biểu tình do công đoàn lao động cộng sản và các nhóm cánh tả tổ chức. Ban tổ chức cho biết các cuộc biểu tình tương tự diễn ra tại ít nhất 12 thành phố khác của Hy Lạp, trong khi cảnh sát cấm tụ tập ở trung tâm Athens vào thứ Tư.
Bài phát biểu diễn ra giữa các đồn đoán về khả năng ông Rubio tranh cử tổng thống sớm nhất vào năm 2028, dù ông đã gạt bỏ chuyện tìm kiếm chức vụ cao hơn. Dân biểu Nicole Malliotakis của đảng Cộng hòa gọi ông là “ngoại trưởng xuất sắc nhất trong cuộc đời tôi” trên mạng xã hội X, trong khi ông Rubio tiếp tục tới Bồ Đào Nha, chặng cuối của chuyến công du châu Âu.