Thủ tướng Canada Mark Carney hôm thứ Ba 10/11 gọi việc Stellantis bán nhà máy lắp ráp ô tô tại Brampton, Ontario, cho hãng xe bọc thép Roshel là “sự phản bội”, trong khi chính phủ Đảng Tự do của ông đã tham gia tích cực và sâu sát vào các cuộc thảo luận dẫn tới thương vụ. Theo ba nguồn tin nắm rõ các cuộc đàm phán được CTV News dẫn lời, Ottawa đã làm việc thẳng với cả hai công ty, biết rõ điều khoản của thương vụ và không hề ngăn cản.
Hai trong ba nguồn tin cho biết chính phủ và hai công ty đã họp hơn một chục lần trong mấy tháng qua. Một nguồn tin khác nói với CBC News rằng chính phủ liên bang được cập nhật thường xuyên về thương vụ từ tháng 8, và cả Văn phòng Thủ tướng lẫn văn phòng Bộ trưởng Công nghiệp Mélanie Joly đều được báo trước chi tiết những gì Stellantis công bố hôm thứ Hai 9/11. Cả ba nguồn tin của CTV đều bất ngờ trước phản ứng công khai của Ottawa, vì biết rõ chính phủ đã nhúng tay sâu tới mức nào ở hậu trường.
Đứng cạnh bà Joly trong buổi họp báo ở Montreal, ông Carney nói: “Tình hình tại nhà máy Brampton của Stellantis là không thể chấp nhận. Việc này vi phạm các nghĩa vụ của Stellantis theo nhiều thỏa thuận, nhưng về căn bản, đây là sự phản bội người lao động, cũng như phản bội các nghĩa vụ với Canada, và rộng hơn là với toàn thể người dân Canada.” Ông hứa sẽ “thực thi đầy đủ các quyền của chúng tôi để bảo vệ những người lao động đó và bảo vệ tiền của Canada”.
Năm 2022, chính phủ Trudeau cam kết rót tới 529 triệu đô la Canada vào hai nhà máy Stellantis ở Brampton và Windsor, và 222 triệu trong số đó đã được chi tính tới tháng 3/2025. Hợp đồng buộc Stellantis duy trì nhà máy Brampton tới năm 2035, nhưng chính phủ Đảng Tự do đã chấp nhận điều khoản miễn trừ nếu thuế quan, thị trường bất lợi hay yếu tố khác gây “tác động đáng kể” tới nhà máy. Stellantis nay đề nghị “tự nguyện hoàn trả” phần hỗ trợ cho kế hoạch tái trang bị ban đầu của nhà máy Brampton, một khoản mà ba nguồn tin cho biết chỉ là 24 triệu đô la Canada. Trong khi đó, chính quyền Ontario chưa chi đồng nào trong khoản cam kết 513 triệu cho dự án Brampton vì Stellantis không đạt các điều kiện về việc làm và tiến độ.
Tháng 10/2025, khi Stellantis công bố dời sản xuất mẫu Jeep Compass từ Brampton sang Illinois, bà Joly gửi thư ngày 15/10 cho Tổng giám đốc Antonio Filosa, dọa dùng “mọi lựa chọn, kể cả pháp lý”. Ngày 23/10/2025, chính phủ cắt 50% hạn ngạch nhập xe từ Mỹ miễn thuế đối ứng hằng năm của Stellantis, rồi ngày 3/11/2025, bà Joly tuyên bố trước Ủy ban Công nghiệp Hạ viện rằng chính phủ khởi động quy trình giải quyết tranh chấp chính thức 30 ngày để đưa sản xuất trở lại Brampton. Tới tháng 9 năm nay, Stellantis xác nhận đã có thỏa thuận sơ bộ bán nhà máy, khiến công đoàn Unifor rời bàn thương lượng tập thể.
Lãnh đạo Đảng Bảo thủ Pierre Poilievre viết trên X ngày 11/11:
Sáng thứ Ba, trong cuộc họp báo ngay trước cổng nhà máy, lãnh đạo Đảng Bảo thủ Pierre Poilievre đòi ông Carney sa thải bà Joly. “Những công nhân này đã mất việc. Đã đến lúc bà bộ trưởng Công nghiệp này mất việc của mình”, ông nói. Ông so sánh với nhà máy thép Stelco ở Ontario, nơi 500 công nhân bị cho nghỉ việc vào tháng trước, và nói trong cả hai vụ, chính phủ đều gửi thư dọa kiện nếu công nhân không được nhận lại, nhưng rốt cuộc “không kiện tụng, không việc làm”. Ở Montreal, ông Carney lại ca ngợi bà Joly làm “một công việc xuất sắc trong hoàn cảnh rất khó khăn” và được khán phòng vỗ tay.
Nhà máy Brampton có hơn 3.000 công nhân khi đóng cửa để tái trang bị vào tháng 12/2023, và khoảng 2.200 người vẫn đang hưởng trợ cấp tạm nghỉ việc. Tổng giám đốc Roman Shimonov của Roshel nói công ty sẽ ưu tiên tuyển người Brampton nhưng “thậm chí không cân nhắc” việc gánh trách nhiệm của công ty khác đối với công nhân cũ. Chủ tịch toàn quốc Unifor Lana Payne gọi việc để thương vụ diễn ra là “một thất bại nghiêm trọng của chiến lược ô tô quốc gia” và là sự thất hứa của chính phủ liên bang với công nhân ô tô.
Ông Shimonov nói đang tìm hợp đồng cho nhà máy Brampton, trong đó có chương trình xe tiện ích hạng nhẹ trị giá khoảng 5 tỷ đô la Canada của chính phủ liên bang mà Roshel đang tham gia đấu thầu. Theo thỏa thuận chưa công bố, Stellantis sẽ thuê lại 25% nhà máy. Ottawa và Ontario cũng đã cam kết tới 15 tỷ đô la Canada cho nhà máy pin xe điện NextStar ở Windsor, nơi Stellantis liên doanh với LG Energy Solution.
Tối thứ Tư, phát ngôn viên Mathis Denis của bà Joly xác nhận bộ trưởng đã tham gia các cuộc thảo luận giữa Stellantis và Unifor với vai trò “hòa giải xung đột” sau khi mẫu Jeep Compass bị dời sang Mỹ. Chủ tịch Chi hội Unifor 1285 tại Brampton Vito Beato nói: “Thực tế là hàng ngàn việc làm ô tô lương cao của Canada đang bị hy sinh vĩnh viễn để đổi lấy vài trăm việc làm giả định, phụ thuộc vào những hợp đồng mua sắm quân sự còn chưa được trao.”
