Hôm thứ Năm 12/11, nhóm vận động chống chính sách ưu tiên chủng tộc Dự án Bảo vệ Bình đẳng (EPP) đã nộp đơn khiếu nại lên Ban Dân quyền của Bộ Tư pháp, tố cáo 30 trường đại học danh tiếng của Mỹ dùng một tổ chức bên ngoài để lách phán quyết năm 2023 của Tối cao Pháp viện cấm xét chủng tộc trong tuyển sinh. Danh sách có Harvard, Yale, Princeton, Stanford, Columbia và ba trường thuộc hệ thống Đại học California.
Theo đơn khiếu nại, các trường này tuyển sinh viên thiểu số từ một “nguồn ứng viên đã được sàng lọc trước theo cách phân biệt chủng tộc” do Viện Tuyển mộ Giáo viên (IRT) cung cấp. EPP cho rằng cả 30 trường trong nhóm liên kết của IRT đã vi phạm Chương VI của Đạo luật Dân quyền năm 1964, điều luật cấm các trường nhận ngân sách liên bang phân biệt đối xử vì chủng tộc.
“Việc tuân thủ phán quyết của Tối cao Pháp viện về ưu tiên chủng tộc không đồng đều trên cả nước, không chỉ giới hạn ở một số trường, nên chuyện này đập ngay vào mắt chúng tôi”, người sáng lập kiêm chủ tịch EPP William Jacobson nói với New York Post. “Điều mà nhóm liên kết này cho phép các trường làm là tuyển chọn từ một nguồn ứng viên đã được sàng lọc theo chủng tộc và sắc tộc.”
IRT ra đời năm 1990 tại trường Phillips Academy ở Andover thuộc tiểu bang Massachusetts, do trưởng ban giảng huấn của trường là ông Kelly Wise sáng lập. Theo trang giới thiệu của chính IRT, sứ mạng ban đầu của viện là “mở rộng nguồn người thiểu số tài năng bước vào nghề dạy học ở đất nước chúng ta”. Viện được lập ra để tăng số sinh viên gốc Phi, gốc La tinh và thổ dân Mỹ học sau đại học để làm giáo viên, cố vấn học đường và quản trị giáo dục. Phải tới năm 2004, IRT mới mở cửa cho ứng viên gốc Á và người da trắng.
Ngày nay, IRT tuyên bố sứ mạng của mình là giúp những nhà giáo dục tương lai “thuộc nhóm thiệt thòi và ít được đại diện”, vì “sự đa dạng là điều thiết yếu cho sự xuất sắc”. Một trong những điều kiện bắt buộc trong hồ sơ là ứng viên phải “chứng tỏ cam kết xóa bỏ chênh lệch chủng tộc trong giáo dục”. Một bài luận yêu cầu ứng viên trình bày ba tác phẩm trong ngành học của mình đã ảnh hưởng tới cách hiểu của họ về “công bằng xã hội và vận động cho sự đa dạng”, trong đó ít nhất hai tác phẩm phải dựa trên lý thuyết phê phán.
Trong đơn khiếu nại, EPP dẫn số liệu của chính IRT cho thấy hơn “90% người tham gia khóa năm 2026 tự nhận là người da màu”.
Theo IRT, các trường trong nhóm liên kết “nhận và tài trợ” học viên của IRT vào các chương trình cao học và tiến sĩ ngành nhân văn, khoa học xã hội, nghệ thuật, giáo dục, khoa học máy tính và toán. Mỗi tháng 7, học viên IRT được gặp trực tuyến nhân viên tuyển sinh của các trường trong nhóm. Học viên còn được miễn phí nộp đơn vào 10 tới 12 chương trình sau đại học, tiết kiệm ít nhất 1.000 đô la.
Ngoài Harvard, Yale, Princeton, Stanford và Columbia, danh sách còn có Brown, Cornell, Duke, Emory, Rice, Notre Dame, Đại học Pennsylvania, Đại học New York, Đại học Boston, Boston College, Brandeis, Purdue, Rutgers, Đại học Rochester, Washington State cùng các đại học tiểu bang Arizona, Maryland, Connecticut, Kentucky, Maine, New Hampshire và Vermont. Ba trường của California là Berkeley, Davis và San Diego.
“Chúng tôi tin rằng chuyện này cần được điều tra toàn diện”, ông Jacobson nói. Theo ông, chỉ riêng “việc các trường tham gia” nhóm liên kết của IRT đã là điều “đáng lo ngại”.
Năm 2023, trong vụ Sinh viên vì Tuyển sinh Công bằng kiện Harvard, Tối cao Pháp viện phán quyết rằng việc dùng tiêu chuẩn chủng tộc trong tuyển sinh vi phạm Chương VI của Đạo luật Dân quyền và Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp.
Ông Jacobson là giáo sư Đại học Cornell, một trong những trường bị nêu tên trong đơn khiếu nại. Ông lập EPP vào tháng 2/2023 để nhắm vào các chương trình ưu tiên chủng tộc. Theo ông, EPP đã khiếu nại gần 900 chương trình và học bổng tại hơn 300 trường và thắng khoảng 350 trường hợp. Hơn 50 cuộc điều tra liên bang đã được mở nhờ các đơn khiếu nại của nhóm, riêng năm 2026 có 14 cuộc.
Cuộc điều tra mới nhất nhắm vào Đại học San Diego, một trường tư ở California. Ngày 22/10, Văn phòng Dân quyền của Bộ Giáo dục thông báo mở cuộc điều tra chính thức về sáu học bổng của trường, trong đó có học bổng ưu tiên người gốc Philippines, học bổng chỉ dành cho người “gốc Mexico hoặc người Mỹ gốc Mexico” và hai học bổng nhắm vào “sinh viên da màu”.
“Chúng tôi đã thành công ngay cả dưới thời Chính quyền Biden, nhưng tôi nghĩ hiện nay chúng tôi đang thấy thành công lớn hơn dưới thời Chính quyền Trump”, ông Jacobson nói. “Chúng tôi chỉ đưa vụ việc ra khi tin rằng có bằng chứng rất vững về vi phạm dân quyền.”
“Triết lý của chúng tôi là chủng tộc hay sắc tộc không bao giờ được là một yếu tố trong cơ hội giáo dục”, ông nói. “Chúng tôi không chấp nhận rằng câu trả lời cho nạn kỳ thị chủng tộc trong quá khứ là thêm kỳ thị chủng tộc.”
