Tạp chí Harper’s Magazine sẽ trao Giải Tu chính án thứ nhất James C. Goodale cho Katherine Maher, Chủ tịch kiêm CEO của National Public Radio (NPR), vào ngày 26/10, dù chính bà từng gọi điều khoản này là một “thách thức” khi bàn về việc đối phó với thông tin sai lệch.
Trong thông cáo báo chí, tạp chí cho biết bà Maher đã “dẫn dắt một trong những định chế truyền thông công cộng quan trọng nhất nước Mỹ vượt qua giai đoạn soi xét chính trị, pháp lý và tài chính chưa từng có, qua đó khẳng định vai trò thiết yếu của báo chí trong một xã hội dân chủ”. Harper’s cũng nói bà đã dẫn dắt NPR qua giai đoạn bị soi xét và thử thách gia tăng, đồng thời “chiến đấu thành công” trước nỗ lực cắt ngân sách NPR của Tổng thống Donald Trump, dù Quốc hội vẫn thu hồi 1,1 tỷ đô la tài trợ liên bang dành cho Corporation for Public Broadcasting (CPB) trong năm 2025.
Cuộc đối đầu pháp lý bắt đầu khi ông Trump ký sắc lệnh hành pháp yêu cầu CPB và các cơ quan liên bang khác “chấm dứt tài trợ liên bang cho NPR”. NPR cùng ba đài công cộng ở Colorado là Colorado Public Radio, Aspen Public Radio và KSUT đã kiện chính quyền, nêu tên ông Trump, Giám đốc Ngân sách Nhà Trắng Russell Vought, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Chủ tịch Quỹ Quốc gia về Nghệ thuật Maria Rosario Jackson là các bị đơn. Bà Maher khi đó tuyên bố sắc lệnh là “sự vi phạm rõ ràng Hiến pháp cũng như các bảo vệ của Tu chính án thứ nhất đối với tự do ngôn luận, tự do lập hội và tự do báo chí”.
Kết quả cuối cùng lại nghiêng về phía chính quyền, bởi ông Trump đã chặn được khoảng 1,1 tỷ đô la tiền của CPB trong hai năm tới sau khi Quốc hội thông qua gói thu hồi ngân sách. CPB sau đó thông báo bắt đầu “đóng cửa có trật tự” từ tháng 8 và ngừng hoạt động vào đầu năm 2026, trong khi NPR vẫn tiếp tục kiện tụng, kể cả việc xin thẩm phán liên bang ngăn CPB chuyển tới 57,9 triệu đô la tiền hệ thống vệ tinh trong năm năm cho tổ chức phi lợi nhuận mới Public Media Infrastructure.
Giải thưởng về Tu chính án thứ nhất đặt cạnh những phát biểu cũ của bà Maher. Tại Hội nghị 360/Open của Atlantic Council hồi tháng 6/2021, khi còn là CEO Wikimedia, tổ chức quản lý Wikipedia, bà thảo luận các nỗ lực chống thông tin sai lệch và nói: “Thách thức số một mà chúng tôi thấy ở đây, tất nhiên, là Tu chính án thứ nhất tại Mỹ. Đó là sự bảo vệ khá vững chắc các quyền, cả đối với các nền tảng, điều mà tôi thực sự cho là rất quan trọng, rằng các nền tảng có quyền tự điều chỉnh loại nội dung họ muốn có trên trang của mình.” Bà nói thêm: “Nhưng điều đó cũng có nghĩa là việc giải quyết những thách thức có thật, như thông tin xấu đến từ đâu và những kẻ buôn bán ảnh hưởng đã dựng lên cả một nền kinh tế thị trường quanh nó, trở nên hơi khó.”
Trong một bài nói chuyện TED hồi tháng 8/2021, bà Maher cho rằng với những bất đồng khó nhất, việc tìm kiếm sự thật và thuyết phục người khác về sự thật có thể không phải điểm khởi đầu đúng, và nói: “Sự tôn kính của chúng ta đối với sự thật có thể là một trở ngại cản đường việc tìm tiếng nói chung và làm nên việc.” Bà khẳng định quan điểm này không có nghĩa sự thật “không tồn tại” hay “không quan trọng”, mà nhấn mạnh có “nhiều sự thật khác nhau”.
NPR cũng có tiền lệ gây tranh cãi trong chuyện đưa tin. Năm 2020, trước cuộc bầu cử tổng thống, NPR từ chối đưa tin về chiếc laptop của Hunter Biden, điều mà nhiều nhà phê bình cho là nhằm bảo vệ ứng viên khi đó là ông Joe Biden. Bà Maher chỉ được bổ nhiệm làm CEO NPR vào năm 2024, và trong phiên điều trần trước Quốc hội năm 2025, bà nói: “Tôi muốn nói rằng NPR thừa nhận đã sai khi không đưa tin về vụ laptop của Hunter Biden quyết liệt hơn và sớm hơn.”
Tim Graham, Giám đốc biên tập của tổ chức giám sát truyền thông NewsBusters, chỉ trích quyết định của Harper’s. Ông nói: “Harper’s Magazine đang thể hiện phản xạ cánh tả quen thuộc, rằng việc chỉ trích gay gắt ông Trump và đảng Cộng hòa chính là cốt lõi của Tu chính án thứ nhất. Nhưng NPR đã không buộc Tổng thống Biden phải giải trình. Thay vào đó, họ khẳng định việc đưa tin về tham nhũng trong gia đình ông Biden là một ‘sự xao lãng’.”
Ông Graham tiếp tục: “Lý do họ đưa ra để tự hào là bà Maher đã can đảm chống lại việc cắt tài trợ NPR, điều dĩ nhiên không đúng. Họ đã bị cắt tài trợ. Những người cánh tả cho rằng việc tước trợ cấp từ tiền thuế của NPR là một kiểu vi phạm Tu chính án thứ nhất. Nhưng việc NPR tránh có bất kỳ người bảo thủ ủng hộ ông Trump nào trên sóng để phản biện thiên kiến cánh tả của họ thì không vi phạm Tu chính án thứ nhất.” Ông kết luận rằng những người này không biết xấu hổ khi bà Maher cổ vũ kiểm duyệt quyết liệt “thông tin xấu”, rồi hỏi: “Điều đó xứng đáng nhận giải Tu chính án thứ nhất ở chỗ nào?”
NPR đã hoan nghênh việc bà Maher nhận giải và dẫn lại phát biểu của bà. Bà nói: “Truyền thông công cộng tồn tại để phục vụ lợi ích công chúng, và tôi không nghĩ ra sự phục vụ nào lớn hơn việc bảo vệ Tu chính án thứ nhất. Tự do, trí tưởng tượng và tinh thần chủ động của mọi người Mỹ nảy nở nhờ những bảo vệ đó, để chúng ta hiểu thế giới và hiểu nhau hơn. Khế ước công dân đòi hỏi mỗi chúng ta phải đứng lên bảo vệ các quyền hiến định khi chúng bị đe dọa. Thay mặt NPR và Mạng lưới NPR, tôi vô cùng vinh dự nhận giải thưởng này.” Lễ trao giải James C. Goodale First Amendment Award cho bà Maher sẽ diễn ra vào ngày 26/10.
