Một thẩm phán tiểu bang New Mexico hôm thứ Tư 21/10 đã buộc Meta nộp khoản phạt dân sự 25 tỷ đô la vì đánh lừa người dùng Facebook về quyền riêng tư dữ liệu, trong vụ kiện bắt nguồn từ vụ bê bối Cambridge Analytica cách đây gần một thập niên. Mức phạt được nêu trong hồ sơ tòa nộp cùng ngày, sau khi bồi thẩm đoàn tại Santa Fe hồi tháng 9 kết luận tập đoàn này phải chịu trách nhiệm.
Bồi thẩm đoàn xác định Meta đã có hơn 43 triệu vi phạm Đạo luật Thực tiễn Không công bằng của New Mexico, mỗi vi phạm có thể bị phạt dân sự tối đa 5.000 đô la. Việc ấn định số tiền cuối cùng thuộc về thẩm phán Francis Mathew, người tính ra tiểu bang được hưởng 219,5 tỷ đô la theo mức tối đa rồi giảm xuống còn 25 tỷ đô la.
Trong hồ sơ, ông Mathew cho rằng chính mức phạt cao nhất mà luật cho phép là hợp lý đối với từng vi phạm mà bồi thẩm đoàn đã xác định. "Số lượng vi phạm cố ý rất lớn mà bồi thẩm đoàn tìm thấy, thời gian kéo dài và tính lặp đi lặp lại của hành vi, phạm vi rộng của các chủ đề có vi phạm, sự tham gia của lãnh đạo cấp cao Facebook, quy mô công chúng New Mexico bị tiếp cận, cùng tính chất cố ý và có hệ thống của những phát ngôn sai lệch lặp lại của Facebook được xác lập trong hồ sơ xét xử đều ủng hộ mức phạt cao nhất mà Đạo luật Thực tiễn Không công bằng của New Mexico cho phép, tức 5.000 đô la cho mỗi vi phạm", ông viết. Thẩm phán cũng quyết định khoản phạt sẽ chịu lãi suất 15% mỗi năm cho đến khi được thanh toán đầy đủ.
Theo hồ sơ, Facebook đã không tiến hành cuộc điều tra toàn diện như đã hứa sau khi các thông tin về Cambridge Analytica bị phanh phui. Thẩm phán nêu áp lực từ các giám đốc điều hành muốn giữ chi phí thấp, thiếu nguồn lực thực thi, kỹ thuật điều tra không đầy đủ và mong muốn không tạo tiền lệ cho các cuộc điều tra sau này là những yếu tố dẫn đến cuộc rà soát nội bộ mà ông mô tả là "kém hiệu quả một cách cố ý". Ông viết thêm rằng những lời dối trá "đi vào trọng tâm các hoạt động kinh doanh cốt lõi của Facebook".
Ông Mathew còn kết luận các công cụ kiểm soát quyền riêng tư của Facebook không trao cho người dùng quyền kiểm soát thực chất đối với dữ liệu của mình, và các nhà phát triển ứng dụng bên thứ ba có thể tiếp cận thông tin qua hệ thống của nền tảng. Ông cho rằng Mark Zuckerberg biết người dùng không hiểu cách thức bảo vệ dữ liệu vận hành và đã khai thác điều đó, dẫn việc ông Zuckerberg từng viết rằng người dùng "có lẽ không hiểu các thiết lập quyền riêng tư hiện tại hoặc không quan tâm ai xem các cập nhật của họ". Ông Zuckerberg cũng từng viết rằng công ty nên cho người dùng "cơ hội thay đổi thiết lập quyền riêng tư nhưng rõ ràng không khuyến khích điều đó".
Vụ bê bối nổ ra năm 2018, khi có thông tin rằng Cambridge Analytica, một công ty tư vấn chính trị của Anh, đã thu thập dữ liệu cá nhân của tới 87 triệu người dùng Facebook thông qua một ứng dụng bên thứ ba. Năm 2022, Meta từng đồng ý trả 725 triệu đô la để dàn xếp một vụ kiện tập thể cũng phát sinh từ vụ việc này.
Vụ kiện của New Mexico do cựu Tổng chưởng lý Hector Balderas đệ đơn năm 2021, còn Tổng chưởng lý đương nhiệm Raúl Torrez giám sát phiên xét xử. Tại phiên tòa, bồi thẩm đoàn kết luận 26 trong số 29 phát ngôn của Meta và các giám đốc điều hành về vụ rò rỉ dữ liệu và các vấn đề liên quan là gây hiểu lầm. Phía tiểu bang đã đề nghị mức phạt từ 35 tỷ đến 40 tỷ đô la.
Meta đã giải quyết nhiều vụ kiện về dữ liệu liên quan Cambridge Analytica trên toàn quốc trong thỏa thuận hòa giải hồi tháng 8 với liên minh các tổng chưởng lý tiểu bang, thuộc một vụ kiện liên bang riêng về an toàn trẻ em và sức khỏe tâm thần. Vì New Mexico không tham gia thỏa thuận đó, vụ kiện về quyền riêng tư của tiểu bang này được đưa ra xét xử hồi tháng 9.
Ông Torrez cho rằng phán quyết gửi đi một thông điệp rõ ràng. "Từ lâu nay, các công ty công nghệ quyền lực hoạt động như thể quy mô và ảnh hưởng của họ đặt họ ngoài tầm với của pháp luật", ông nói trong một tuyên bố, đồng thời cho biết lệnh phạt cho thấy những vi phạm ấy "phải gánh hậu quả thực sự". Ông cũng nói hơn 350.000 người dân New Mexico đã bị bán hoặc môi giới dữ liệu mà họ không hay biết, và số tiền thu được sẽ dùng để xây dựng trường công lập cùng các dự án vốn khác.
Meta phản đối mạnh mẽ phán quyết. Giám đốc pháp lý C.J. Mahoney nói phán quyết này và cách tiếp cận thực thi của Tổng chưởng lý "khiến việc kinh doanh tại New Mexico gần như bất khả thi". "Về bản chất, vụ kiện này tìm cách áp một loại thuế lên lời nói để thực thi những quy tắc mới về điều người ta được phép nói trên mạng", ông cho biết trong tuyên bố, đồng thời nói công ty tin tưởng sẽ thắng kiện khi kháng cáo.
Trước phán quyết, Meta lập luận rằng mức phạt không nên vượt quá 3,45 tỷ đô la và cho rằng mức cao hơn có thể khiến doanh nghiệp rời khỏi tiểu bang. Công ty cũng lập luận trong các hồ sơ gửi tòa rằng họ không bán dữ liệu người dùng và phía tiểu bang không chứng minh được người tiêu dùng thực sự bị đánh lừa.
Vincent Joralemon, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Luật và Công nghệ Berkeley, nhận định phán quyết nhiều khả năng được giữ nguyên khi kháng cáo. "Các tình tiết khá bất lợi cho Meta và tôi không thấy nhiều điều để phản bác ở đó", ông nói, và cho rằng mức thiệt hại có thể bị giảm nhưng thẩm phán đã cố làm cho mức phạt hợp lý, vốn đã thấp hơn khoảng 90% mức tối đa luật cho phép. Josh Golin, giám đốc điều hành tổ chức giám sát an toàn trực tuyến Fairplay, gọi đây là "mức phạt mang tính bước ngoặt".
New Mexico đã có nhiều vụ việc khác với Meta. Hồi tháng 3, một bồi thẩm đoàn của tiểu bang yêu cầu công ty nộp 375 triệu đô la tiền phạt dân sự trong vụ về an toàn trẻ em, và hồi tháng 8 một thẩm phán buộc Meta nộp thêm 567 triệu đô la vào quỹ khắc phục sau khi xác định hành vi của công ty gây ra phiền toái công cộng. Meta cho biết không đồng ý với phán quyết đó và có kế hoạch kháng cáo, còn ông Torrez nói ông cũng dự đoán Meta sẽ kháng cáo phán quyết mới.
