Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ hôm thứ Hai 19/10 từ chối khôi phục thỏa thuận nhận tội của Khalid Sheikh Mohammed, người bị cáo buộc là chủ mưu vụ khủng bố ngày 11/9/2001, cùng hai người bị cáo buộc là đồng phạm Mustafa al Hawsawi và Walid bin ‘Attash, qua đó giữ nguyên khả năng cả ba phải đối mặt với án tử hình. Các thẩm phán bác đơn của ba người trong danh sách lệnh công bố sáng thứ Hai mà không đưa ra lời giải thích, đồng nghĩa với việc quyết định rút lại các thỏa thuận của Ngũ Giác Đài tiếp tục có hiệu lực.
Theo các thỏa thuận ký năm 2024, ba người sẽ nhận tội và khai chi tiết vai trò của mình trong vụ tấn công khủng bố đẫm máu nhất lịch sử nước Mỹ, đổi lại công tố viên không đề nghị án tử hình và họ chịu án tù chung thân không được ân xá. Người phê duyệt các thỏa thuận vào cuối tháng 7/2024 là bà Susan Escallier, một chuẩn tướng về hưu được Bộ trưởng Quốc phòng thời Tổng thống Joe Biden là ông Lloyd Austin bổ nhiệm để giám sát các ủy ban quân sự.
Chỉ hai ngày sau, ông Austin hủy bỏ các thỏa thuận sau khi một số gia đình nạn nhân phản đối, với lập luận rằng quyết định về án tử hình trong một vụ tấn công nghiêm trọng như 11/9 chỉ nên do bộ trưởng quốc phòng đưa ra. “Trách nhiệm cho một quyết định như vậy nên thuộc về tôi”, ông Austin tuyên bố khi đó. Thân nhân các nạn nhân vốn chia rẽ, khi một số người coi xét xử là con đường tốt nhất để đòi công lý, còn những người khác xem thỏa thuận là hy vọng lớn nhất để khép lại vụ án.
Luật sư bào chữa lập luận rằng ông Austin đã ra tay quá muộn, và một thẩm phán quân sự đồng ý rằng việc rút lại không còn hiệu lực vì các bị cáo đã “bắt đầu thực hiện” nghĩa vụ của mình trong thỏa thuận. Một hội đồng thẩm phán phúc thẩm quân sự nhất trí giữ nguyên phán quyết đó, trước khi Tòa Phúc thẩm Liên bang khu vực District of Columbia đảo ngược kết quả vào tháng 7/2025 với tỷ lệ 2 chọi 1 và xác định ông Austin đã hành động trong phạm vi thẩm quyền.
Trong các đơn riêng gửi Tối cao Pháp viện, các bị cáo cho rằng tòa phúc thẩm liên bang không có thẩm quyền xét kháng cáo của chính phủ, trong khi bin ‘Attash lập luận thêm rằng ông đã bắt đầu thực hiện nghĩa vụ vì đã ký văn bản thừa nhận cơ sở của các cáo buộc. Tổng luật sư Chính phủ D. John Sauer đề nghị Tối cao Pháp viện bác các đơn này, với lý do làm vậy sẽ bảo đảm quyết định có theo đuổi án tử hình hay không thuộc về một “viên chức chịu trách nhiệm trước người dân Mỹ”.
“Tòa phúc thẩm đã thực thi đúng thẩm quyền khi bác bỏ việc thẩm phán quân sự coi thường một cách bất thường quyền hạn của Bộ trưởng đối với các vụ truy tố tại ủy ban quân sự có tầm quan trọng hàng đầu đối với quốc gia”, ông Sauer viết. Thẩm phán Brett Kavanaugh không tham gia xét đơn của Mohammed và al Hawsawi. Ông từng là phụ tá cố vấn pháp lý của Tổng thống George W. Bush và được cho là đã hỗ trợ các cuộc thảo luận về pháp lý và chính sách sau vụ 11/9.
Từng phục vụ một năm tại Vịnh Guantanamo, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth đã tới căn cứ này ngay khi bắt đầu nhiệm kỳ và gặp Mohammed. Khi được hỏi Mohammed trông thế nào, ông Hegseth đáp: “Tôi không thực sự quan tâm. Nhưng ông ta vẫn ổn, và tôi mong ông ta sớm gặp công lý. Đây là một trong số hiếm hoi những điều tôi đồng ý với người tiền nhiệm của mình là ông Lloyd Austin, rằng ông ta đáng nhận án tử hình, và tôi mong ông ta sớm nhận án đó thông qua hệ thống này.”
Mohammed bị cáo buộc lên kế hoạch và chỉ đạo âm mưu dùng các máy bay bị không tặc đâm vào Trung tâm Thương mại Thế giới và Ngũ Giác Đài, trong khi chiếc máy bay thứ tư rơi xuống một cánh đồng ở Pennsylvania khi hành khách sắp khống chế được nhóm không tặc. Theo kết luận của Ủy ban 11/9, mục tiêu dự định của chiếc máy bay này là Điện Capitol ở Washington, còn các vụ tấn công đã cướp đi sinh mạng của 2.977 người và là ngày lực lượng cảnh sát và cứu hỏa New York mất nhiều người nhất trong lịch sử.
Bị bắt năm 2003 tại Pakistan, Mohammed bị giam tại các nhà tù bí mật của CIA trước khi được đưa tới Guantanamo năm 2006, và một báo cáo năm 2014 của Thượng viện kết luận ông từng bị trấn nước 183 lần. Hồi tháng 8, thẩm phán quân sự đã loại lời thú tội năm 2007 của Mohammed với nhân viên FBI ra khỏi bằng chứng vì cho rằng lời khai này không tự nguyện.
Hiện Guantanamo còn giam 15 người, trong đó chỉ hai người đã bị kết án. Mohammed, bin ‘Attash, al Hawsawi và Ali Abdul Aziz Ali sẽ ra tòa chung trong phiên xử quân sự mà thẩm phán Trung tá Không quân Michael Schrama ấn định vào ngày 5/6/2028, sau khi ông bác đề nghị mở phiên xử từ tháng 1/2027 của công tố viên.
