Lệnh kéo dài giờ bỏ phiếu do thẩm phán Cristiano Zanin ban hành chiều 25/10 theo đơn của đảng Lao động (PT) cánh tả chỉ là quyết định cuối cùng trong một chuỗi phán quyết của Tối cao Pháp viện (STF) và Tòa án Bầu cử Tối cao (TSE) Brazil nhắm vào ứng viên bảo thủ Flávio Bolsonaro trong suốt mùa tranh cử năm 2026. Phần lớn các quyết định này được đưa ra theo yêu cầu của phe Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva hoặc do thẩm phán Alexandre de Moraes chủ động thực hiện.
Bối cảnh của cuộc đua là việc cha của ông Flávio, cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, đang thụ án. Theo BBC Brasil và Folha de S.Paulo, ông Bolsonaro bị Đệ nhất Ban STF kết án 27 năm 3 tháng tù với cáo buộc âm mưu đảo chính, bị giam từ tháng 8/2025 và chuyển sang quản thúc tại gia vì lý do nhân đạo từ ngày 24/3/2026. Ban xét xử khi đó gồm các thẩm phán Moraes, Flávio Dino, Luiz Fux, Cristiano Zanin và Cármen Lúcia. Chỉ có ông Fux bỏ phiếu tha bổng.
Tháng 7, ông Moraes cấm ông Flávio thăm cha trong 90 ngày, một thời hạn bao trùm toàn bộ vòng một. Lý do được nêu là ông Flávio đã dùng quyền thăm nuôi để nhận một lá thư của cha rồi đăng lên mạng xã hội. Trong thư, ông Bolsonaro gọi con trai là “người phát ngôn” và là lựa chọn tốt nhất cho đất nước. Ông Moraes coi việc này là lạm dụng mục đích thăm nuôi và vi phạm lệnh cấm ông Bolsonaro dùng mạng xã hội, kể cả qua người khác.
Ông Moraes còn chuyển lá thư sang Viện Công tố Bầu cử để xem xét có phải tuyên truyền tranh cử sớm hay không, với lập luận văn bản có “sức nặng ngữ nghĩa tương đương lời kêu gọi bỏ phiếu rõ ràng”. Ngày 5/10, một ngày sau vòng một, luật sư của ông Bolsonaro xin cho ông Flávio được “một lần thăm duy nhất” mang tính gia đình. Lệnh cấm hết hạn ngày 11/10. Ngày 12/10, ông Moraes cho phép thăm lại nhưng giữ nguyên lệnh cấm ông Bolsonaro đưa ra bất kỳ phát biểu chính trị nào.
Cũng trong tháng 7, ông Moraes yêu cầu giải trình về một đoạn video tạo bằng trí tuệ nhân tạo có hình ảnh ông Bolsonaro, được chiếu tại sự kiện ra mắt chiến dịch của ông Flávio. Theo trang ncnews, các thẩm phán TSE và công tố viên bầu cử nói riêng rằng việc xử lý vi phạm trong chiến dịch thuộc thẩm quyền riêng của Tòa án Bầu cử. Họ mô tả không khí trong hậu trường là STF đang áp dụng “luật của kẻ mạnh” để “cán qua” các quyết định của TSE.
Các nguồn tin này cho rằng các tranh chấp thuần túy bầu cử ngày càng bị kéo sang STF, nơi ông Moraes vẫn giữ vai trò thẩm phán thụ lý các cuộc điều tra nhạy cảm dù đã rời TSE từ tháng 6/2024. Thẩm phán thâm niên nhất STF Gilmar Mendes cũng yêu cầu điều tra cựu Thống đốc Romeu Zema của đảng Novo cánh hữu, và tuyên bố công khai rằng STF có thể lật lại quyết định của Chủ tịch TSE Kassio Nunes Marques về việc cấm công bố một cuộc thăm dò của viện AtlasIntel.
Tại TSE, theo đơn của liên minh do PT dẫn đầu, tòa đã nhất trí ra lệnh gỡ ba bài đăng của ông Flávio trên X, đăng ngày 30 và 31/5. Một bài dùng hình ảnh ông Lula tạo bằng trí tuệ nhân tạo mà không gắn nhãn. Hai bài còn lại liên hệ ông Lula với các băng đảng PCC và Comando Vermelho, điều mà tòa cho là thiếu “cơ sở thực tế tối thiểu”. Thẩm phán thụ lý André Mendonça, người do ông Bolsonaro bổ nhiệm, đã đảo ngược quyết định trước đó của chính mình từng bác yêu cầu khẩn cấp. Ông Flávio phải gỡ bài trong 24 giờ và không được đăng lại nội dung tương tự.
Ngày 21/10, bốn ngày trước vòng hai, phe ông Lula nộp đơn lên TSE đòi tước tư cách ứng cử của liên danh ông Flávio và ông Alfredo Gaspar, đồng thời cấm ông Flávio tranh cử trong tám năm. Đơn cáo buộc Meta và X đã dùng thuật toán, công cụ trí tuệ nhân tạo và cơ chế kiểm duyệt quảng cáo để ưu ái phe bảo thủ.
Chỉ một ngày sau, ngày 22/10, Chánh thanh tra Bầu cử Ricardo Villas Bôas Cueva thụ lý vụ kiện và cho Meta cùng X 24 giờ để giải trình, với mức phạt 500.000 real mỗi ngày nếu không tuân thủ. X phải giải thích cách vận hành của Grok, công cụ trí tuệ nhân tạo của nền tảng. Chính ông Cueva thừa nhận các tài liệu do phe ông Lula nộp “chưa cho phép chứng minh các sai phạm được nêu ra”.
Ngày bầu cử vòng hai, ông Zanin, cựu luật sư riêng của ông Lula, chấp nhận đơn của PT gia hạn giờ bỏ phiếu toàn quốc chỉ ít phút sau khi nhận hồ sơ, bất chấp ý kiến phản đối của Viện Công tố Bầu cử. Theo CNN Brasil, đơn của PT đã được gửi tới ông Nunes Marques ở TSE khoảng hai giờ trước đó mà không được chấp thuận. Trong khi đó, đảng Tự do (PL) của ông Flávio chỉ nộp yêu cầu tại TSE và không đưa vụ việc lên STF.
Phe bảo thủ cho rằng chuỗi quyết định này tạo ra một sân chơi không cân bằng. Ông Flávio gọi lệnh của ông Zanin là “phá vỡ hoàn toàn sự bình đẳng”, còn Dân biểu Marcel van Hattem tuyên bố sẽ nộp đơn luận tội ông Zanin. Theo ncnews, từ tháng 7, đội pháp lý của ông Flávio đã dự đoán STF sẽ tiếp tục áp đặt hạn chế lên chiến dịch, kể cả khi ứng viên thắng một số vụ tại TSE.
Theo quyết định của ông Cueva, ông Flávio và ông Gaspar có năm ngày để nộp bản bào chữa trong vụ kiện đòi tước tư cách ứng cử. Ông Bolsonaro, theo lệnh của ông Moraes, vẫn bị cấm đưa ra phát biểu chính trị.
