Bộ Tư pháp Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump đang xem xét lại cáo buộc rằng các công tố viên điều tra vụ Watergate đã có hành vi sai phạm, hơn nửa thế kỷ sau khi vụ bê bối này buộc Tổng thống Richard Nixon từ chức. Động thái diễn ra sau khi Geoff Shepard, một cựu trợ lý Nhà Trắng thời Nixon, trình bày hồ sơ của ông trước Văn phòng Trách nhiệm Nghề nghiệp (OPR) của Bộ Tư pháp. Theo những người nắm thông tin, việc xem xét này mới ở giai đoạn sơ bộ.
Shepard từng là nhân viên Nhà Trắng giữ vai trò phó chính cho luật sư bào chữa của Nixon trong thời gian xảy ra bê bối Watergate đầu thập niên 1970, về sau trở thành luật sư và viết nhiều cuốn sách về vụ việc. Ông cho biết đã gặp hai luật sư của OPR vào ngày 21 tháng 9 và dành hai giờ trình bày các tài liệu chính thức mà ông phát hiện trong 12 năm nghiên cứu. Bản trình bày dày 78 trang mang tên "Watergate as Lawfare" (Watergate như một cuộc chiến bằng pháp lý), và ông đã đăng dàn ý cùng các slide lên trang web cá nhân.
Nội dung chính của hồ sơ là cáo buộc các công tố viên đặc biệt Archibald Cox và Leon Jaworski đã vi phạm quyền được xét xử công bằng của các bị cáo trong vụ Watergate. Theo Shepard, hai người họp kín với các thẩm phán phụ trách phiên xử và giữ lại chứng cứ không cho bên bào chữa tiếp cận, trong khi văn phòng công tố đặc biệt gồm những người có lập trường đảng phái chống lại Nixon. Ông đã cho các quan chức xem một số tài liệu nội bộ của Lực lượng Công tố Đặc biệt Watergate (WSPF), cơ quan do Cox dẫn dắt ban đầu, trước khi Jaworski tiếp quản sau khi Nixon ra lệnh sa thải Cox trong sự kiện được gọi là "Saturday Night Massacre".
Phát ngôn viên Bộ Tư pháp xác nhận buổi trình bày đã diễn ra nhưng nhấn mạnh đây chưa phải một cuộc điều tra chính thức. "Với chuyên môn và công trình nghiên cứu của ông về Watergate, ông gần đây được mời đến trình bày, nhưng buổi trình bày đó không cấu thành một cuộc điều tra", người này nói, đồng thời cho biết OPR vẫn tập trung bảo đảm các luật sư của Bộ đáp ứng những chuẩn mực nghề nghiệp cao nhất.
Đây không phải lần đầu Shepard yêu cầu Bộ Tư pháp vào cuộc. Tháng 10 năm 2021, ông nộp đơn khiếu nại chính thức lên OPR, cáo buộc các thành viên WSPF có hành vi sai phạm, rồi gửi thêm 11 bản bổ sung trong năm tiếp theo. Đến tháng 8 năm 2022, Bộ Tư pháp dưới thời Tổng thống Joe Biden từ chối yêu cầu này.
Trong thư trả lời, OPR cho rằng các cáo buộc liên quan đến những sự kiện xảy ra gần 50 năm trước và viết rằng, do nguồn lực hạn chế và nhu cầu cấp bách khác, cơ quan này không thể điều tra những cáo buộc sai phạm "chỉ mang tính lịch sử". Thư cũng nêu rằng nhiều khả năng rất ít, nếu có, cựu luật sư của WSPF còn hành nghề, nên việc chuyển hồ sơ cho các cơ quan kỷ luật luật sư sẽ vô ích.
OPR được thành lập năm 1975, sau bê bối Watergate, với nhiệm vụ bảo đảm các luật sư của Bộ Tư pháp thực thi công vụ theo những chuẩn mực nghề nghiệp cao mà một cơ quan thực thi pháp luật hàng đầu của quốc gia được kỳ vọng. Bản thân vụ Watergate bắt nguồn từ vụ đột nhập vào trụ sở Ủy ban Quốc gia đảng Dân chủ tại khu văn phòng Watergate ở Washington, chỉ hai năm sau khi Nixon thắng ở 49 bang trong cuộc bầu cử năm 1972.
Nixon từ chức vào tháng 8 năm 1974, sau khi Ủy ban Tư pháp Hạ viện thông qua các điều khoản luận tội với các tội danh cản trở công lý, lạm dụng quyền lực và khinh thường Quốc hội. Trong nhiều thập niên sau đó, nhiệm kỳ của ông được đánh giá lại đáng kể, với sự chú ý nhiều hơn dành cho thành tựu đối ngoại và thành tích rộng hơn trong thời gian cầm quyền.
Việc xem xét lại diễn ra trong lúc một số nhân vật Cộng hòa ngày càng quan tâm đến việc thách thức cách kể quen thuộc về sự sụp đổ của Nixon. Hồi tháng 6, Phó Tổng thống JD Vance phát biểu tại Thư viện Tổng thống Richard Nixon ở Yorba Linda, bang California, rằng câu chuyện "nhà nước ngầm" hạ bệ Nixon "không khác mấy" so với những gì cùng các nhóm người và cùng các thể chế đó đã cố làm với ông Trump trong nhiệm kỳ đầu. "Có một sự tương đồng", ông nói, đồng thời cho rằng nếu Watergate xảy ra vào ngày mai thì nó chỉ là một câu chuyện thời sự kéo dài 12 giờ và việc vụ này hủy hoại nhiệm kỳ của Nixon là điều "điên rồ".
Hôm thứ Năm, Dân biểu Riley Moore, đảng viên Cộng hòa bang West Virginia, phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh Chiến lược lớn của Quỹ Nixon ở Washington rằng Nixon bị "đảo chính khỏi chức vụ một cách rõ ràng" và bị "gài bẫy". "Giờ đây chúng ta biết nhiều hơn về nhà nước ngầm, cũng như quyền lực và khả năng của nó trong việc thực sự thay đổi người đứng đầu", ông nói, trước khi so sánh ông Trump với Nixon. Ông Moore kết luận rằng sự thật hiện đã được phơi bày nên nhiều người cảm thấy thoải mái hơn khi nói về Nixon và về việc ông là một tổng thống tuyệt vời của đất nước.
Shepard cho biết ông kỳ vọng OPR sẽ nộp báo cáo về những phát hiện của ông vào một thời điểm nào đó. "Không ai biết họ sẽ kết luận điều gì, nhưng ít nhất đã có một cuộc rà soát mới, đầy đủ của Bộ Tư pháp đối với những gì tôi đã phát hiện", ông nói.
