Hôm thứ Tư 14/10, Tổng thống Donald Trump công bố Nhật Bản sẽ tài trợ tới 21 tỷ USD để xây hai nhà máy sản xuất chip mới tại thị trấn Malta, tiểu bang New York, trong đó hãng bán dẫn Mỹ GlobalFoundries (GF) được chọn làm đơn vị cung cấp công nghệ và vận hành. Theo công ty, dự án ra đời nhờ thỏa thuận thương mại và đầu tư mà ông Trump đạt được với Nhật Bản, với Tokyo bỏ toàn bộ vốn còn chính phủ Mỹ cùng phía Nhật sở hữu các nhà máy.
GF cho biết khoản đầu tư ban đầu khoảng 10 tỷ USD sẽ đẩy nhanh việc xây một nhà máy sản xuất chip trên tấm silicon cỡ 300 mm, dự kiến đi vào hoạt động năm 2029, còn khoảng 10 tỷ USD nữa sẽ dành cho nhà máy thứ hai. Khi chạy hết công suất, nhà máy đầu tiên sẽ bổ sung khoảng 900.000 tấm silicon mỗi năm cho năng lực sản xuất của Mỹ, và nhà máy thứ hai sẽ thêm mức tương đương.
Dự án dự kiến tạo khoảng 27.000 việc làm trong xây dựng và chuỗi cung ứng cùng hơn 1.000 việc làm sản xuất đòi hỏi tay nghề cao tại khu vực quanh thủ phủ tiểu bang New York. GF dự kiến động thổ nhà máy đầu tiên trên khu đất đã được cấp phép ở Malta trong năm nay, trong khi ban lãnh đạo cho biết các bên sẽ quyết định có xây nhà máy thứ hai hay không trước cuối năm 2028.
Khoản đầu tư nằm trong thỏa thuận thương mại mà chính quyền Cộng hòa của Tổng thống Trump đạt được với Nhật Bản vào tháng 7/2025, theo đó Tokyo cam kết đầu tư 550 tỷ USD vào các ngành then chốt của Mỹ như sản xuất chip, hạ tầng năng lượng và khai thác khoáng sản thiết yếu, đổi lại Washington hạ thuế quan đối với ô tô và nhiều mặt hàng khác của Nhật từ mức ít nhất 25% xuống 15%.
Theo thỏa thuận, Tổng thống Trump là người chọn các dự án được Nhật Bản tài trợ, còn dòng tiền tự do từ các khoản đầu tư sẽ được chia đều cho hai nước cho đến khi đạt một mức phân bổ nhất định, sau đó 90% thuộc về Mỹ. GF sẽ thu phí từ việc xây dựng, vận hành các nhà máy và cấp phép công nghệ, nguồn thu mà ban lãnh đạo cho biết kéo dài ít nhất 20 năm.
Trong một thỏa thuận riêng, Bộ Thương mại Mỹ sẽ nhận khoảng 4% cổ phần GF, qua đó nâng tổng tỷ lệ sở hữu của chính phủ Mỹ tại công ty từ mức khoảng 3% trước đây lên khoảng 7%, theo Giám đốc điều hành GF Tim Breen. Công ty cũng đồng ý điều chỉnh khoản tài trợ đã nhận theo Đạo luật CHIPS và Khoa học, chuyển 955 triệu USD sang đẩy nhanh đầu tư vào công nghệ quang tử silicon, vật liệu silicon germanium và đóng gói chip tiên tiến tại các nhà máy hiện có ở Malta và ở Burlington, tiểu bang Vermont.
Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cho biết chính phủ Mỹ định giá 7% cổ phần này ở mức hơn 2 tỷ USD, trong khi trước đó đã cấp cho công ty 1,63 tỷ USD tiền trợ cấp. "Chúng ta là chính quyền đầu tiên biến các khoản trợ cấp thành tiền cho nước Mỹ", ông viết. "Chúng ta đang biến các cam kết đầu tư từ Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan thành những dự án xây dựng KHỔNG LỒ. Đây là những thỏa thuận MANG TÍNH ĐỘT PHÁ VÀ CÓ TẦM VÓC THẾ HỆ CHO NƯỚC MỸ, thêm chất bán dẫn, thêm điện, thêm an ninh năng lượng và thêm việc làm cho nước Mỹ", ông viết thêm.
"Thỏa thuận thương mại Mỹ Nhật lịch sử của Tổng thống Trump đang mang thêm một khoản đầu tư sản xuất khổng lồ vào nước Mỹ", Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick nói. "Với nguồn vốn đầu tư của Nhật Bản và sự hợp tác của GlobalFoundries, hai cơ sở sản xuất chip bán dẫn lớn sẽ được xây dựng tại Mỹ, tạo ra hàng ngàn việc làm lương cao cho người lao động Mỹ", ông nói thêm.
"Đây là một sáng kiến mới táo bạo cho ngành sản xuất chip, đưa Mỹ và Nhật Bản đến với nhau cùng công nghệ khác biệt và hàng chục năm kinh nghiệm sản xuất của GF nhằm đẩy nhanh năng lực sản xuất đáng tin cậy tại New York", ông Breen nói.
Thống đốc New York thuộc đảng Dân chủ Kathy Hochul cũng hoan nghênh dự án. "Việc GlobalFoundries mở rộng tại Malta là một sự tín nhiệm to lớn đối với lực lượng lao động đẳng cấp thế giới của New York", bà nói.
Các khách hàng đầu tiên của hai nhà máy gồm hãng chip Nhật Bản Renesas Electronics và Apple, theo ông Breen. Giám đốc vận hành Apple Sabih Khan nói việc hợp tác với GF để sản xuất chip cho các sản phẩm Apple tại Mỹ nằm trong cam kết đầu tư 600 tỷ USD của hãng vào nước này.
Chủ tịch General Motors Mark Reuss cho biết GM và GF đã ký thỏa thuận cung ứng trực tiếp đầu tiên giữa một hãng ô tô và một nhà máy gia công chip, và việc mở rộng năng lực sản xuất tại vùng thượng New York là một bước tiến quyết định cho ngành sản xuất của Mỹ.
GF có trụ sở tại Malta và do quỹ đầu tư quốc gia Mubadala của Abu Dhabi nắm đa số cổ phần. Cổ phiếu công ty đã tăng hơn 4% trong phiên giao dịch chiều thứ Tư, nâng mức tăng từ đầu năm đến nay lên hơn 39%.
