Tổng thống Donald Trump hôm Chủ nhật 11 tháng 10 thông báo Nga và Ukraine đã đạt thỏa thuận ngừng bắn về năng lượng, có hiệu lực ngay lập tức, chỉ vài ngày sau khi ông công bố thỏa thuận mua dầu diesel từ Moscow. Trong bài đăng trên Truth Social, ông viết: "Có hiệu lực ngay lập tức, một cuộc NGỪNG BẮN VỀ NĂNG LƯỢNG được áp dụng trong cuộc chiến giữa Nga và Ukraine. Cả hai bên đã đồng ý. Đừng phá vỡ nó!"
Thời gian qua Ukraine liên tục tấn công hạ tầng năng lượng của Nga, nhất là các nhà máy lọc dầu, để đáp trả những cuộc tấn công tương tự của Kremlin nhắm vào Ukraine. Chính quyền ông Trump cho rằng các đợt tấn công vào nhà máy lọc dầu của Nga đã đẩy giá diesel tăng vọt, và Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright nói chúng làm ảnh hưởng đến nguồn cung diesel toàn cầu, từ đó tác động đến giá tại Mỹ dù Washington đã chấm dứt nhập khẩu từ Nga. Theo số liệu của Hiệp hội Ô tô Mỹ, giá diesel trên toàn quốc hiện là 6,28 đô la một gallon, trở thành mối lo của ông Trump trước cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3 tháng 11.
Hôm thứ Sáu, sau cuộc điện đàm với Tổng thống Vladimir Putin, ông Trump cho biết Mỹ dự định mua lượng lớn diesel gồm 300.000 tấn ngay lập tức, 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn sau đó. Bộ Ngân khố Mỹ sau đó cấp giấy phép chung tạm thời cho các giao dịch liên quan đến diesel của Nga đến hết tháng 4 năm 2027.
Tổng thống Volodymyr Zelensky nói trước đó cùng ngày rằng Ukraine sẵn sàng đáp ứng nếu Nga cũng ngừng tấn công. "Ukraine sẽ sẵn sàng ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga nếu Nga ngừng tấn công hạ tầng năng lượng của chúng tôi", ông viết trên mạng xã hội, đồng thời nhấn mạnh mọi bước hạ nhiệt phải có đi có lại và có bảo đảm thực sự. Trong cuộc phỏng vấn với đài ABC, ông nói: "Đừng tấn công chúng tôi. Đừng giết con em chúng tôi. Chúng tôi sẽ ngừng tấn công diesel của các ông. Tôi nghĩ đó là một thỏa thuận công bằng."
Ông Trump đưa ra thông báo chưa đầy một giờ sau cuộc phỏng vấn đó. Sau đó ông Zelensky nói với Axios: "Nếu Tổng thống Trump đã thương lượng với ông Putin, xin hãy cho chúng tôi biết khi nào lệnh ngừng bắn bắt đầu. Chúng tôi sẵn sàng và sẽ chấp nhận."
Bài đăng của ông Trump không nêu chi tiết về phạm vi, thời điểm bắt đầu hay cơ chế giám sát. Ông Zelensky cho biết trong tuần qua Nga tung ra 196 đợt tấn công vào ngành điện và 20 đợt vào hạ tầng dầu khí của Ukraine, khiến 153 dân thường thiệt mạng.
Trước đó Moscow công khai tỏ thái độ khác. Ngày 8 tháng 10, người phát ngôn Kremlin Dmitry Peskov nói Nga không thấy lý do để đàm phán về một lệnh ngừng bắn theo từng lĩnh vực: "Kyiv hiện không đề xuất một giải pháp lâu dài mà là ngừng bắn trong lĩnh vực là gót chân Achilles của họ, tức năng lượng." Theo hai quan chức Ukraine và một quan chức Mỹ nắm thông tin về các cuộc đàm phán, phía Nga lại ngầm cho biết sẵn sàng xem xét đề xuất nhưng đòi Mỹ nới lỏng trừng phạt và gắn thỏa thuận với một lệnh ngừng bắn ở Biển Đen. Đặc phái viên Nga Kirill Dmitriev đã nêu yêu cầu này với hai đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner của ông Trump hồi tháng 9, theo các quan chức nói trên. Kyiv phản đối việc trao lợi ích kinh tế cho Moscow để đổi lấy lệnh ngừng tấn công, và cho rằng cả hai bên phải cùng ngừng.
Ngày 14 tháng 9, ông Trump từng viết trên Truth Social rằng Ukraine đã đồng ý không đánh vào các mục tiêu năng lượng của Nga và Nga cũng đồng ý tương tự. Hôm sau ông Peskov gọi đề xuất này là "ý tưởng rất hay" nhưng nói thêm cần bảo đảm an toàn cho tàu thương mại, kể cả tàu chở dầu, và cần dỡ bỏ các lệnh trừng phạt Nga mà ông gọi là bất hợp pháp. Ông Peskov khi đó không công bố thời gian biểu, cơ chế giám sát hay điều khoản chính thức, còn ông Zelensky nói Kyiv chỉ dừng tấn công nếu có bảo đảm rằng Nga cũng ngừng tấn công các cơ sở năng lượng của Ukraine.
Thỏa thuận diesel với Nga gặp phản ứng gay gắt. Ông Zelensky gọi đó là "sự phản bội", còn nghị sĩ của cả hai đảng phản đối, và một số người chỉ trích cho rằng ông Trump không thể mua diesel của Nga nếu thiếu sự chấp thuận của Quốc hội theo Đạo luật Chấm dứt Nhập khẩu Dầu Nga năm 2022. Hôm thứ Bảy, ông Trump nói đã đến lúc Ukraine có tổng thống mới, còn ông Zelensky đáp rằng việc chọn lãnh đạo thuộc về người dân Ukraine.
Ông Trump cũng phải quyết định trước ngày 18 tháng 10 có áp đặt trừng phạt nhằm vào ngành năng lượng của Nga theo Đạo luật Trừng phạt Nga mang tên Lindsey O. Graham hay miễn trừ các quyền hạn này vì lý do an ninh quốc gia.
