Tổng thống Nga Vladimir Putin đã đề xuất một cuộc gặp ba bên với Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào tháng tới để bàn về việc chấm dứt cuộc chiến ở Ukraine, trong một thể thức không có sự tham gia của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, theo những người biết rõ các cuộc thảo luận. Moscow muốn dùng cuộc gặp này để đàm phán một thỏa thuận kết thúc cuộc xung đột đã kéo dài bốn năm theo hướng có lợi cho Nga.
Một cựu sĩ quan tình báo Nga được thông báo về vấn đề này cho biết ông Putin nêu ý tưởng trong cuộc điện đàm với Tổng thống Trump hôm 9 tháng 10, cũng là cuộc gọi dẫn tới thỏa thuận để Mỹ mua dầu diesel của Nga và giúp bán số nhiên liệu này ra thị trường thế giới. Phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov xác nhận hai bên đang thảo luận về khả năng tổ chức cuộc gặp. “Hiện chưa có sự hiểu biết rõ ràng về bản thân cuộc gặp hay chương trình nghị sự của nó, dù cả ba bên đều thừa nhận khả năng giả định rằng một cuộc gặp như vậy có thể diễn ra”, ông nói.
Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết Tổng thống Trump chưa đồng ý tham dự thượng đỉnh, nhưng ông có thể cởi mở với ý tưởng này vì mong muốn thực hiện lời hứa tranh cử về việc chấm dứt chiến tranh. Tổng thống Trump từng nói cuộc chiến sẽ kết thúc ngay “ngày đầu tiên” của nhiệm kỳ mới, trong khi ông nay đã tại nhiệm gần hai năm.
Điện Kremlin đề nghị tổ chức cuộc đối thoại bên lề hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á Thái Bình Dương (APEC), diễn ra ngày 18 và 19 tháng 11 tại Thâm Quyến, trung tâm công nghệ ở miền nam Trung Quốc. Giới chức Nga đã đưa đề xuất tới Bắc Kinh qua kênh ngoại giao, và phía Trung Quốc cho biết sẽ không phản đối nếu Tổng thống Trump đồng ý tham gia. “Trung Quốc muốn được nhìn nhận là tâm điểm giữa các cường quốc, và có thể là bên trung gian giữa Mỹ và Nga”, giám đốc chương trình Trung Quốc tại Stimson Center ở Washington Yun Sun nhận định.
Ông Putin từng đề xuất thượng đỉnh ba bên với cả Tổng thống Trump lẫn ông Tập trong những lần trước nhưng không thành. Hôm 1 tháng 9, cố vấn Điện Kremlin Yury Ushakov nói trên truyền hình nhà nước Nga rằng “vấn đề này đã được thảo luận, đúng vậy”, còn phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc Anna Kelly khi đó cho biết “hiện chúng tôi chưa có thông báo nào về việc Tổng thống Trump tham dự APEC”.
Đề xuất mới được đưa ra khi Tổng thống Trump vừa đạt thỏa thuận về dầu diesel với ông Putin nhằm hạ giá nhiên liệu trước cuộc bầu cử giữa kỳ. Tối thứ Sáu 16 tháng 10, ông ký sắc lệnh hành pháp ngưng thi hành các biện pháp trừng phạt và thuế quan theo đạo luật lưỡng đảng mang tên cố Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham, trong đó có mức thuế 100% với năm nước nhập khẩu dầu thô và khí đốt Nga lớn nhất và mức thuế 500% với hàng hóa Nga. Một quan chức cấp cao Tòa Bạch Ốc cho biết Tổng thống Trump đưa ra các quyết định này sau khi thấy có rất ít lựa chọn tốt khác để hạ giá.
Giá diesel tăng mạnh một phần vì xuất khẩu của Nga bị hạn chế trước chiến dịch tấn công bằng máy bay không người lái mà Ukraine liên tục nhắm vào các nhà máy lọc dầu Nga. Tổng thống Trump đã nói nhà lãnh đạo Ukraine phải ngừng đánh vào các nhà máy lọc dầu này và gợi ý rằng Ukraine cần một tổng thống mới, trong khi các nỗ lực hòa bình do Mỹ dẫn dắt phần lớn rơi vào bế tắc kể từ vòng đàm phán ba bên giữa Ukraine, Nga và Mỹ tại Geneva hồi tháng 2.
Hôm Chủ nhật, sau khi Ukraine tấn công một cảng dầu tại St. Petersburg, quê nhà của ông Putin, Tổng thống Trump đăng trên Truth Social rằng ông Zelensky đang nhắm vào các nhà máy lọc dầu diesel của Nga và “không muốn chấm dứt cuộc chiến này, và có lẽ chưa bao giờ muốn”. Ông cho biết mình tạm hoãn trừng phạt vì không muốn đẩy Nga rời khỏi bàn đàm phán. “TÔI MUỐN CUỘC CHIẾN NÀY KẾT THÚC!”, ông viết.
Theo những người biết rõ các cuộc thảo luận, Moscow xem đối thoại ba bên là cách khẳng định vị trí của Nga trong nhóm cường quốc hàng đầu, vị thế ông Putin theo đuổi từ khi bước vào Điện Kremlin năm 2000, đồng thời gạt ra ngoài châu Âu, nơi Điện Kremlin xem là trở ngại chính trên con đường giành chiến thắng ở Ukraine. Cựu sĩ quan tình báo Nga nói ông Putin coi thể thức này như một hội nghị Yalta thứ hai nhằm chia thế giới thành các vùng ảnh hưởng, dù tham vọng đó thiếu thực tế.
Với ông Tập, cuộc gặp cũng đi kèm rủi ro, khi giới chức Trung Quốc lo ngại một màn phụ về địa chính trị có thể làm lu mờ kế hoạch biến APEC thành nơi phô diễn vai trò của Bắc Kinh trong khu vực, còn chính ông Tập đang cố giữ cân bằng giữa việc ủng hộ ông Putin và duy trì quan hệ kinh tế với châu Âu. Ông Putin dự kiến sẽ dẫn đầu phái đoàn Nga tới hội nghị APEC tại Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông.
