Giám đốc điều hành Wikimedia Foundation Bernadette Meehan cho biết lượt xem trang của Wikipedia đã giảm 8% trong năm 2025, khi ngày càng nhiều người tìm thông tin qua các công cụ trí tuệ nhân tạo thay vì truy cập trực tiếp vào bách khoa toàn thư trực tuyến này. Bà đưa ra con số trên trong một cuộc phỏng vấn công bố ngày 2 tháng 10 năm 2026, đồng thời nhấn mạnh rằng tổ chức đang phải tìm cách bảo vệ nền tảng tài chính và nhân lực của Wikipedia.
Theo bà Meehan, mức giảm này nằm trong dự báo, song điều đó “không có nghĩa là chúng tôi mơ mộng về chuyện này và không lo ngại”. Các mô hình AI dựa rất nhiều vào kho nội dung do con người biên soạn của Wikipedia, nhưng chính những mô hình ấy lại cho phép người dùng nhận được thông tin có nguồn gốc từ Wikipedia mà không cần ghé thăm trang, điều có thể đe dọa hệ sinh thái giúp bách khoa toàn thư này tồn tại.
Vấn đề tiền bạc nằm ở chỗ một số công ty không chịu trả tiền cho nguồn dữ liệu mà hệ thống AI của họ khai thác nhiều. Wikimedia vận hành một chương trình thu phí các đơn vị thương mại lớn để đổi lấy quyền truy cập dữ liệu ổn định với khối lượng cao, và các khách hàng doanh nghiệp được công khai, gồm Amazon, Google, Microsoft, Meta, Perplexity cùng một số đơn vị khác, đóng góp khoản chiếm 10% chi phí hoạt động của tổ chức.
OpenAI và Anthropic, hai trong số các nhà phát triển mô hình AI tạo sinh lớn nhất, không nằm trong danh sách khách hàng doanh nghiệp được công bố. Bà Meehan cho biết Wikimedia còn có những thỏa thuận khác chưa công khai và từ chối nêu tên các công ty đó, trong khi cả OpenAI lẫn Anthropic đều từ chối bình luận.
Bà Meehan, cựu đại sứ Mỹ tại Chile và nhận cương vị đứng đầu Wikimedia từ tháng 1, nói phản ứng của các hãng công nghệ lớn là không đồng nhất. Một số hãng ủng hộ quan điểm rằng các công ty hưởng lợi từ Wikipedia nên góp phần duy trì nó, còn những hãng khác thừa nhận mức sử dụng dữ liệu mà Wikimedia cho là quá mức nhưng vẫn từ chối trả phí truy cập doanh nghiệp. “Chúng tôi không xin từ thiện”, bà nói.
Vị thế đàm phán của Wikimedia cũng bị giới hạn, bởi tổ chức cung cấp nội dung miễn phí và không có ý định thay đổi điều đó, nên có ít đòn bẩy trước những công ty AI không muốn trả tiền.
Lượt truy cập quan trọng với Wikimedia vì khoảng 80% ngân sách hoạt động đến từ các khoản quyên góp nhỏ, nhiều khoản được thúc đẩy bởi các biểu ngữ hiển thị cho người truy cập trang. Độc giả còn là nguồn bổ sung biên tập viên tương lai cho Wikipedia, và bà Meehan nói: “Nếu có ít độc giả hơn thì sẽ có ít người chuyển thành biên tập viên hơn”.
Dù lưu lượng sụt giảm, bà Meehan cho rằng Wikipedia chưa bao giờ có giá trị lớn hơn đối với hệ sinh thái thông tin nói chung. Khi được hỏi về tầm quan trọng của Wikipedia đối với các công cụ tri thức dựa trên AI, bà đáp: “Chúng tôi là xương sống”.
Bà phân biệt giữa việc AI sử dụng Wikipedia và việc AI tạo ra Wikipedia. AI vẫn gây tranh cãi trong cộng đồng tình nguyện viên, những người tự đặt ra quy tắc của mình, nhưng đã được dùng cho các việc như dịch thuật, tìm liên kết hỏng và giúp biên tập viên mới nhận ra vấn đề trong phần đóng góp của họ. Theo bà Meehan, AI nên hỗ trợ chứ không thay thế biên tập viên là con người: “Tôi không nghĩ bạn sẽ bao giờ thấy AI viết hay tạo ra các bài trên Wikipedia”. Khi được hỏi liệu năm năm nữa các bài viết vẫn do con người viết cho con người hay không, bà trả lời: “Tôi tin vậy”.
Bà Meehan cũng chỉ ra những ai có thể bị bỏ lại nếu AI thương mại trở thành cổng chính tiếp cận tri thức. Wikipedia tồn tại bằng khoảng 300 ngôn ngữ, trong đó có nhiều ngôn ngữ khó trở thành thị trường hấp dẫn về mặt thương mại với các công ty AI, và bà còn nêu khả năng hình thành khoảng cách tri thức khi quyền tiếp cận thông tin tốt nhất ngày càng đòi hỏi phải trả tiền thuê bao AI.
Con số 8% không phải lần đầu được nhắc đến. Wikimedia Foundation từng thông báo vào năm ngoái rằng lưu lượng truy cập của người thật đã giảm 8%, trong khi lượt truy cập của bot, có lúc được ngụy trang để tránh bị phát hiện, gây áp lực nặng lên máy chủ khi chúng thu thập khối lượng lớn nội dung để nuôi các mô hình ngôn ngữ lớn. Một báo cáo khảo sát của tổ chức về mức độ tín nhiệm thương hiệu cho thấy tỷ lệ người dùng dùng Wikipedia để kiểm chứng thông tin giảm từ khoảng 55% xuống dưới 40% trong hơn hai năm, còn tỷ lệ dùng để theo dõi sự kiện thời sự giảm từ hơn 30% xuống dưới 20%.
Wikipedia công bố các thỏa thuận cấp phép mới với những công ty AI vào dịp kỷ niệm 25 năm thành lập, gồm Amazon, Meta Platforms, Perplexity, Microsoft và Mistral AI của Pháp, sau khi đã ký Google làm một trong những khách hàng đầu tiên vào năm 2022. Wikimedia Foundation không nêu chi tiết tài chính của các thỏa thuận. Người sáng lập Jimmy Wales nói ông hoan nghênh việc AI học từ dữ liệu Wikipedia vì nó do con người chọn lọc, nhưng “các bạn nên đóng góp và trả phần chi phí công bằng mà mình gây ra cho chúng tôi”.
Wikipedia hiện có hơn 65 triệu bài viết bằng 300 ngôn ngữ do khoảng 250.000 tình nguyện viên biên tập, là trang web được truy cập nhiều thứ chín trên internet, và phần lớn kinh phí đến từ 8 triệu người quyên góp, đa số là cá nhân. Bà Maryana Iskander, người tiền nhiệm của bà Meehan, thôi chức vào ngày 20 tháng 1, và trước đó nói rằng hạ tầng của Wikipedia không miễn phí.
Trang web này cũng chịu chỉ trích. Các nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ đang điều tra những nỗ lực thao túng để đưa thiên kiến vào quá trình biên tập, còn tỷ phú Elon Musk đã ra mắt đối thủ Grokipedia, chỉ trích Wikipedia chứa đầy “tuyên truyền” và kêu gọi mọi người ngừng quyên góp. Một nghiên cứu năm 2024 của Manhattan Institute, phân tích hàng nghìn bài viết chính trị, ghi nhận Wikipedia có xu hướng gắn các nhân vật công chúng thiên hữu với sắc thái tiêu cực nhiều hơn so với các nhân vật thiên tả, và đồng sáng lập Wikipedia Larry Sanger từng nói trang này đã trượt dần sang thứ ông gọi là tuyên truyền cánh tả sau khoảng năm năm đầu nỗ lực giữ trung lập.
