Một phân tích số liệu chính thức của Tòa án Bầu cử Tối cao (TSE) Brazil ở cấp thành phố cho thấy một nghịch lý trong cuộc bầu cử tổng thống vòng hai ngày 25/10: những nơi có nhiều cử tri của ứng viên Augusto Cury nhất ở vòng một lại là những nơi Tổng thống cánh tả Luiz Inácio Lula da Silva tăng phiếu mạnh nhất, dù chính ông Cury đã tuyên bố ủng hộ ứng viên bảo thủ Flávio Bolsonaro. Nghịch lý này đặt ra những câu hỏi mà TSE chưa trả lời.
Theo kết quả của TSE, ông Lula thắng với 64.256.232 phiếu, tăng 10.376.694 phiếu so với vòng một ngày 4/10. Ông Flávio của đảng Tự do (PL), người dẫn trước ở vòng một với 56.104.503 phiếu, chỉ tăng 3.721.538 phiếu và dừng ở mức 59.826.041. Tỷ lệ phiếu của ông Lula tăng từ 45,16% lên 51,79%.
Theo tổng hợp của các báo g1, Estadão và Folha, các ứng viên bị loại ở vòng một tuyên bố ủng hộ ông Flávio có tổng cộng 6.437.129 phiếu. Lớn nhất là ông Cury của đảng Avante với 3.448.569 phiếu, ủng hộ có điều kiện ngày 8/10, tiếp theo là cựu thống đốc Ronaldo Caiado với 2.605.148 phiếu, ủng hộ ngày 6/10 dù đảng PSD của ông giữ trung lập, và ông Romeu Zema của đảng Novo với 326.488 phiếu. Ông Renan Santos của đảng Missão, với 2.675.887 phiếu, tuyên bố trung lập. Các ứng viên cánh tả nhỏ ủng hộ ông Lula chỉ có tổng cộng 188.707 phiếu.
Tính toán từ số liệu TSE cho thấy mức tăng của hai ứng viên đến từ ba nguồn: 9.316.747 phiếu của các ứng viên bị loại, 2.960.239 cử tri đi bầu thêm, và 1.821.246 phiếu trắng và phiếu hỏng ít hơn so với vòng một. Ông Lula giành 73,6% nguồn phiếu mới này. Ngay cả khi mọi cử tri đi bầu thêm, mọi người từng bỏ phiếu trắng và mọi cử tri của các ứng viên trung lập hay cánh tả đều chọn ông Lula, ông vẫn cần ít nhất 2.715.591 phiếu, tức ít nhất 42%, từ cử tri của các ứng viên đã ủng hộ ông Flávio.
Để ước tính dòng chảy phiếu, Continal News chạy một mô hình hồi quy trên toàn bộ 5.571 thành phố, so sánh mức tăng phiếu của mỗi ứng viên với cơ cấu phiếu vòng một tại từng nơi. Mô hình giải thích khoảng 80% mức chênh lệch giữa các thành phố. Kết quả ước tính gần như toàn bộ cử tri của ông Cury đã chuyển sang ông Lula, cử tri của ông Caiado chia đều cho hai bên, cử tri của ông Renan nghiêng 65% về ông Lula, còn cử tri đi bầu thêm nghiêng 62% về ông Lula. Kết quả về cử tri ông Cury giữ nguyên khi lặp lại phép tính 40 lần với các tổ hợp bang khác nhau.
Kết quả này khó dung hòa với việc ông Cury công khai ủng hộ ông Flávio, và cho thấy lời kêu gọi của ông gần như không có tác dụng với chính cử tri của mình, hoặc phiếu tăng của ông Lula đến từ một nguồn khác mà mô hình không nhìn thấy.
Mô hình cũng cho phép đo phần phiếu ông Lula tăng vượt mức dự đoán ở từng bang. Phần vượt tập trung ở Rio de Janeiro, khoảng 104.000 phiếu, Bahia khoảng 93.000 phiếu, Pernambuco khoảng 65.000, Ceará khoảng 53.000 và Maranhão khoảng 52.000. Ngược lại, ông Lula tăng ít hơn dự đoán ở São Paulo khoảng 117.000 phiếu, Paraná khoảng 85.000, Santa Catarina khoảng 64.000 và Rio Grande do Sul khoảng 60.000. Thành phố có phần vượt lớn nhất là Salvador, thủ phủ Bahia, với khoảng 35.000 phiếu, tiếp theo là Rio de Janeiro khoảng 31.000 phiếu.
Bahia, thành trì của đảng Lao động (PT), cũng nổi bật về tỷ lệ đi bầu. Trung vị mức tăng tỷ lệ đi bầu ở 417 thành phố của Bahia là 2,69 điểm phần trăm, so với 1,79 điểm ở phần còn lại của Brazil. Salvador, Lauro de Freitas và Feira de Santana, ba thành phố Bahia có tên trong đơn của PT cáo buộc thiếu xe buýt, chính là cơ sở để thẩm phán Cristiano Zanin, cựu luật sư riêng của ông Lula, ra lệnh kéo dài giờ bỏ phiếu đến 6 giờ chiều giờ miền Đông Mỹ (ET).
Bức tranh ở miền Bắc ngược lại. Theo số liệu TSE, ông Flávio mất phiếu so với vòng một tại sáu bang, gồm Acre giảm 15.092 phiếu, Amapá giảm 13.604, Roraima giảm 11.647, Maranhão giảm 9.069, Amazonas giảm 1.519 và Tocantins giảm 1.405, dù ông nhận được sự ủng hộ của nhiều ứng viên bị loại. Tại Amazonas, số người đi bầu giảm 42.490 người trong khi ông Lula vẫn tăng 98.787 phiếu. Trên cả nước, ông Flávio bị giảm phiếu ròng tại 950 thành phố.
Goiás, bang nhà của ông Caiado, là một trường hợp đáng chú ý khác. Ông Caiado có 472.041 phiếu tại đây ở vòng một và đã kêu gọi ủng hộ ông Flávio, nhưng ông Lula vẫn tăng 396.675 phiếu so với 293.446 phiếu của ông Flávio. Tại thủ phủ Goiânia, nơi ông Caiado có 106.965 phiếu, ông Lula tăng 77.538 phiếu, nhiều hơn mức tăng 71.673 phiếu của ông Flávio.
Phép kiểm tra “dấu vân tay” bầu cử so sánh tỷ lệ đi bầu với tỷ lệ phiếu của ông Lula ở từng thành phố. Không có thành phố nào có tỷ lệ đi bầu trên 95% đồng thời ông Lula đạt trên 80%. Số cử tri đăng ký giữa hai vòng gần như không đổi.
Phép kiểm tra chữ số cuối của số phiếu tại hơn 5.600 thành phố cho điểm chi bình phương 6,66 với ông Lula và 6,04 với ông Flávio, dưới ngưỡng 16,92 của mức ý nghĩa 5%.
Từ số liệu, có năm câu hỏi mà TSE và phe ông Lula cần trả lời:
- Vì sao những nơi có nhiều cử tri của ông Cury lại cho ông Lula mức tăng gần bằng toàn bộ số phiếu đó?
- Vì sao phần phiếu vượt mức dự đoán tập trung ở Rio de Janeiro, Bahia và các thủ phủ Đông Bắc?
- Vì sao tỷ lệ đi bầu ở Bahia, bao gồm ba thành phố trong đơn của PT, tăng nhanh hơn mọi nơi khác?
- Vì sao ông Flávio mất phiếu tại sáu bang miền Bắc và 950 thành phố dù được nhiều ứng viên bị loại ủng hộ?
- Bao giờ TSE công bố số phiếu theo từng khu vực bỏ phiếu được bầu sau 4 giờ chiều ET theo lệnh của thẩm phán Zanin?
Một chuyên gia luật bầu cử được BBC Brasil phỏng vấn cho rằng cần so sánh các khu vực đóng cửa đúng giờ với các khu vực mở cửa đến 6 giờ chiều ET, nhưng dữ liệu này hiện chưa được công khai.
Ông Flávio đã tuyên bố sẽ khiếu nại kết quả. Cho đến khi TSE công bố dữ liệu chi tiết, những câu hỏi trên vẫn còn bỏ ngỏ.
