Chiều Chủ nhật 25/10, khi cuộc bầu cử vòng hai tổng thống Brazil giữa Tổng thống cánh tả Luiz Inácio Lula da Silva và Thượng nghị sĩ bảo thủ Flávio Bolsonaro đã qua giờ đóng cửa luật định, thẩm phán Tối cao Pháp viện (STF) Cristiano Zanin đã ra lệnh kéo dài giờ bỏ phiếu thêm hai tiếng trên toàn quốc. Lệnh này được đưa ra theo đơn của chính đảng Lao động (PT) của ông Lula, người mà ông Zanin từng làm luật sư riêng trong nhiều năm trước khi được chính ông Lula bổ nhiệm vào STF năm 2023.
Theo dòng thời gian của trang g1, lúc 12:22 PM ET, PT nộp đơn lên Tòa án Bầu cử Tối cao (TSE), cáo buộc xe buýt bị cắt giảm tại ba thành phố Salvador, Feira de Santana và Lauro de Freitas thuộc bang Bahia, nơi ông Lula chiếm ưu thế. Khoảng 2:00 PM ET, luật sư của PT xin gia hạn giờ bỏ phiếu trên cả nước. Lúc 2:27 PM ET, đảng Tự do (PL) của ông Flávio cũng nộp đơn lên TSE xin gia hạn tại một số nơi ở São Paulo, Paraná và Santa Catarina vì mưa lớn.
Điểm khác biệt nằm ở nơi nộp đơn. Theo CNN Brasil, phe ông Flávio chỉ gửi yêu cầu tới TSE, cơ quan có thẩm quyền tổ chức bầu cử. Phe ông Lula thì nộp song song cả TSE lẫn STF. Lúc 2:46 PM ET, PT gửi đơn lên STF cho ba thành phố ở Bahia, rồi lúc 3:29 PM ET gửi tiếp đơn xin gia hạn toàn quốc. Bốn phút sau, lúc 3:33 PM ET, hồ sơ được phân cho ông Zanin.
Trong khi đó, Chủ tịch TSE Kassio Nunes Marques cho Viện Công tố Bầu cử 30 phút để có ý kiến. Lúc 4:01 PM ET, Phó Tổng Công tố Bầu cử Alexandre Espinosa gửi văn bản phản đối việc gia hạn trên cả nước. Theo O Globo, công tố viên lập luận rằng Tòa án Bầu cử khu vực Bahia đã ra lệnh khôi phục giao thông công cộng và chỉ thị bắt giữ quan chức phụ trách, vì vậy vấn đề đã được xử lý tại chỗ.
Chỉ ít phút sau 4:00 PM ET, tức sau giờ đóng cửa luật định, quyết định của ông Zanin được công bố. Văn bản ghi nhận sự việc đến STF lúc 3:32 PM ET và tuyên bố: “Tôi ra lệnh gia hạn thêm hai giờ việc nhận phiếu tại tất cả các điểm bỏ phiếu trên toàn Brazil, giao TSE thi hành”, tức tới 6:00 PM ET. Như vậy, một mệnh lệnh ảnh hưởng tới khoảng 158 triệu cử tri được ban hành chưa đầy nửa giờ sau khi hồ sơ tới tay một thẩm phán duy nhất.
Ông Zanin là luật sư riêng của ông Lula từ năm 2013 và dẫn dắt đội bào chữa cho ông trong các vụ án thuộc chiến dịch chống tham nhũng Lava Jato. Năm 2023, ông Lula đề cử ông vào STF. Theo Folha de S.Paulo, ông Zanin cũng là một trong các thẩm phán của Đệ nhất Ban STF đã kết án cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, cha của ông Flávio, 27 năm tù với cáo buộc âm mưu đảo chính.
Quyết định đến quá muộn để áp dụng đồng đều. Theo CNN Brasil, 87,4% điểm bỏ phiếu ở bang Paraná đã đóng cửa khi lệnh được ban hành, trong khi nhân viên phòng phiếu ở Salvador được dặn chờ đợi. TSE phải tạm dừng công bố kết quả khi mới kiểm được 0,25%, tức 1.225 trên tổng số 499.248 điểm bỏ phiếu. Lúc 4:49 PM ET, ông Nunes Marques ký công văn chỉ cho phép những điểm còn mở được tiếp tục tới 6:00 PM ET. Khoảng 5:00 PM ET, ông Zanin ra quyết định thứ hai, tự thu hẹp lệnh của mình về đúng phạm vi đó.
Kết quả là chỉ cử tri ở những nơi phòng phiếu còn mở, như Salvador, có thêm thời gian, còn cử tri ở các nơi đã đóng cửa đúng giờ thì không. Luật sư bầu cử Alberto Rollo nói với BBC Brasil rằng quyết định “không có cơ sở pháp lý”, và đây là quyết định đơn phương của một thẩm phán.
CNN Brasil dẫn nguồn tin cho biết các thẩm phán TSE coi lệnh của ông Zanin là sự can thiệp vào thẩm quyền của Tòa án Bầu cử. Một thẩm phán STF giấu tên còn nói riêng rằng nên tổ chức bầu cử lại vì “Tòa án Bầu cử đang phải chịu nhục”.
Phía bảo thủ phản ứng mạnh. Ông Flávio Bolsonaro nói với CNN Brasil rằng việc “cựu luật sư của Lula”, theo yêu cầu “của một cựu cộng sự của ông ấy”, thay đổi luật chơi giữa trận là “phá vỡ hoàn toàn sự bình đẳng”, và cho biết sẽ tìm cách yêu cầu hủy kết quả. Thượng nghị sĩ Rogério Marinho gọi quyết định là “không đúng thời điểm”, còn Dân biểu Nikolas Ferreira viết: “Người duy nhất được hưởng lợi từ việc gia hạn là đội đang thua.” Dân biểu Marcel van Hattem tuyên bố sẽ nộp đơn luận tội ông Zanin.
Ông van Hattem cho rằng ông Zanin “quyết định khi không có thẩm quyền và sau 17h”, tức 4:00 PM ET, “lúc tiến trình bầu cử đã kết thúc theo luật”. Thượng nghị sĩ Jorge Seif thì nhấn mạnh việc đơn của PT đã được gửi tới ông Nunes Marques ở TSE khoảng hai giờ trước đó mà không được chấp thuận, trước khi “luật sư của Lula” tại STF đứng ra quyết định.
Dân biểu Marcel van Hattem tuyên bố sẽ nộp đơn luận tội thẩm phán Zanin.
Theo kết quả chính thức của TSE, ông Lula thắng với 64.256.232 phiếu so với 59.826.041 phiếu của ông Flávio, cách biệt khoảng 4,43 triệu phiếu. TSE chưa công bố số phiếu được bỏ trong hai giờ gia hạn.
