Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết việc chính quyền Tổng thống Trump giải thể Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) và đưa viện trợ nước ngoài về Bộ Ngoại giao đã có tác động trực tiếp tới Mỹ Latinh, nơi tiền thuế của người Mỹ từng chảy vào nhiều nhóm gắn với cánh tả chống Mỹ. Ông đưa ra nhận định này trong cuộc phỏng vấn với Breitbart News ghi hình hôm thứ Năm 15/10 tại Bộ Ngoại giao, và đoạn trả lời được bộ này đăng lên X sáng thứ Hai 19/10.
Khi được hỏi liệu việc USAID không còn cấp tiền cho các tổ chức phi chính phủ và phe cánh tả có góp phần khiến Colombia, Peru nhanh chóng chuyển sang phía thân Mỹ hay không, ông Rubio nói ông không nghĩ đó là chuyện trùng hợp. “Có những nhóm trong khu vực rõ ràng đứng về phía cánh tả chống Mỹ. Họ có thể khoác áo một tổ chức phi chính phủ về môi trường, hay một nhóm làm việc với cộng đồng người bản địa ở các nước này”, ông nói. Theo ông, thực chất các nhóm đó thuộc về “mạng lưới toàn cầu các tổ chức phi chính phủ chống Mỹ”, và ông nhắc lại hai lần rằng Mỹ đã tài trợ cho nhiều nhóm trong số đó.
Ngoại trưởng Rubio nói việc đưa viện trợ nước ngoài từ USAID về Bộ Ngoại giao đã tác động trực tiếp tới tình hình khu vực Mỹ Latinh.
Ông Rubio cho biết Mỹ vẫn là quốc gia hào phóng nhất thế giới về viện trợ nước ngoài, nhưng giờ đây mọi khoản viện trợ được thiết kế riêng nhằm phục vụ lợi ích quốc gia. “Chúng ta sẽ không trả tiền cho những thứ có hại cho nước Mỹ. Chúng ta sẽ không đưa tiền cho những người, những tổ chức căm ghét nước Mỹ”, ông nói. Ngoại trưởng thừa nhận chính phủ chưa nghiên cứu để chứng minh việc này tác động trực tiếp tới kết quả bầu cử, song theo quan điểm cá nhân, ông không cho rằng đó là sự trùng hợp.
Theo ông Rubio, cử tri hết nơi này tới nơi khác đã chọn những ứng viên thân phương Tây, thân Mỹ và chống các băng đảng ma túy, và nếu tô bản đồ Tây Bán Cầu bằng màu đỏ cho các nước thân Mỹ, màu xanh cho các nước chống Mỹ, phần màu đỏ vẫn đang lan rộng trong khi màu xanh chỉ còn một vài nơi. Ông gọi đó là thành tựu “phi thường, mang tính lịch sử” mà Tổng thống Trump chưa được ghi nhận xứng đáng. Theo ông, lợi ích quốc gia của Mỹ là được sống trong một khu vực có càng nhiều đồng minh ổn định và an toàn càng tốt.
Ngoại trưởng Rubio nói lợi ích quốc gia của Mỹ là có càng nhiều đồng minh ổn định và an toàn trong khu vực càng tốt.
Ông Rubio nhấn mạnh các nhà lãnh đạo mới đắc cử “không phải là những tổng thống bù nhìn”, vì họ do chính người dân bầu ra và sẽ quyết định theo lợi ích của nước mình. Điểm chung của họ, theo ông, là muốn hợp tác với Mỹ hơn bất kỳ nước nào khác, muốn triệt phá các tổ chức khủng bố buôn ma túy trong khu vực và thu hút thêm đầu tư Mỹ.
USAID với sáu thập niên hoạt động bị giải thể sau khi Tổng thống Trump ký sắc lệnh ngày 20/1/2025 đóng băng viện trợ nước ngoài và yêu cầu rà soát các chương trình ở nước ngoài, với lập luận rằng phần lớn viện trợ lãng phí và thúc đẩy nghị trình của phe tự do. Kết thúc đợt rà soát sáu tuần, ông Rubio thông báo khoảng 5.200 trong số 6.200 chương trình, tức 83%, bị loại bỏ vì đã tiêu “hàng chục tỷ đô la” theo những cách không phục vụ, thậm chí có lúc gây hại cho lợi ích quốc gia cốt lõi của Hoa Kỳ, còn khoảng 1.000 hợp đồng được chuyển cho Bộ Ngoại giao quản lý. Các nhà lập pháp Dân chủ khi đó cho rằng việc đóng cửa những chương trình do Quốc hội cấp ngân sách là bất hợp pháp.
Tới ngày 1/7/2025, USAID chính thức không còn tồn tại và Bộ Ngoại giao tiếp quản việc điều hành viện trợ, theo lời khai của ông Michael Rigas, Thứ trưởng Ngoại giao đặc trách Quản lý và Nguồn lực, trước Ủy ban Đối ngoại Hạ viện ngày 15/7/2025. Ông Rigas khi đó nói Washington đã quá nhiều lần áp đặt những hệ tư tưởng gây chia rẽ lên các nước khác, đẩy các đối tác tiềm năng vào tay Trung Quốc và Nga.
Kể từ đó, Bộ Ngoại giao trực tiếp lo viện trợ khi có thiên tai, gần đây nhất là giúp Panama ứng phó trận động đất hồi đầu tháng này, cũng như các trận động đất ở Colombia và Venezuela và cơn bão ở Jamaica. Ông Rubio nói khâu ứng phó nhân đạo hiện nay khác “một trời một vực” so với trước, nhanh hơn và hiệu quả hơn, trong đó Mỹ đã phải vào điều hành cả sân bay ở Venezuela vì sân bay nước này bị đóng cửa.
Nhà bình luận Daniel McCarthy viết hôm 6/10 rằng Chile, Bolivia, Peru, Ecuador, Colombia, Honduras và Costa Rica đều đã chuyển sang cánh hữu, trong khi đảng của ông Javier Milei thắng lớn trong cuộc bầu cử lập pháp ở Argentina năm ngoái, và nhiều người trên mạng xã hội nhận xét phe cánh tả chưa thắng một cuộc bầu cử quốc gia nào ở Trung Mỹ hay Nam Mỹ kể từ khi USAID bị giải thể.
Tại Brazil, ứng viên cánh hữu Flávio Bolsonaro đã đánh bại Tổng thống cánh tả đương nhiệm Luiz Inácio Lula da Silva ở vòng một với 47% số phiếu so với 45%, trong khi Đảng Tự do của gia đình ông và cha ông là cựu Tổng thống Jair Bolsonaro tăng số ghế Thượng viện từ 15 lên 28. Vòng hai giữa ông Flávio Bolsonaro và ông Lula sẽ diễn ra ngày 25/10.
